امام موسی صدر در روز 14 خرداد سال 1307 هجری شمسی در شهر مقدس قم ديده به جهان گشود. پدر ايشان مرحوم آيت الله سيد صدرالدين صدر، جانشين مرحوم آيت الله شيخ عبدالكريم حائری مؤسس حوزه علميه قم و از مراجع بزرگ زمان خود بود. جد پدری ايشان مرحوم آيت الله سيد اسماعيل صدر، جانشين مرحوم آيت الله ميرزا حسن شيرازی و مرجع مطلق زمان خود، و جد مادری ايشان مرحوم آيت الله حاج آقا حسين قمي، جانشين مرحوم آيت الله سيد ابوالحسن اصفهانی و رهبر قيام مردم مشهد بر عليه رضا خان بود. 
امام موسی صدر پس از اتمام سيكل اول و بخش مقدمات علوم حوزوي، در خرداد سال 1322 رسما به حوزه علميه قم پيوست، و طی مدتی كوتاه، ضمن بهره گيری از محضر حضرات آيات سيد محمد باقر سلطانی طباطبايي، شيخ عبدالجواد جبل عاملي، امام خميني(ره) و سيد محمد محقق داماد، دروس دوره سطح را به پايان رسانيد.وی از ابتدای بهار سال 1326 وارد مرحله درس خارج گرديد، و تا اواخر پاييز سال 1338، يعنی قريب سيزده سال تمام، از مدرسين بزرگ حوزه‏های علميه قم و نجف كسب فيض نمود. اساتيد اصلی دروس خارج ايشان در قم، حضرات آيات سيد حسين طباطبايی بروجردي، محقق داماد، صدر و سيد محمد حجت، و در نجف حضرات آيات سيد محسن حكيم، سيد ابوالقاسم خويي، شيخ حسين حلی و شيخ مرتضی آل ياسين بودند.امام موسی صدر دروس فلسفی را نزد حضرات آيات سيد رضا صدر و علامه سيد محمد حسين طباطبايی در قم، و نزد آيت الله شيخ صدرا بادكوبه ای در نجف فرا گرفت.دوستان اصلی هم بحث امام موسی صدر را در قم، حضرات آيات سيد موسی شبيری زنجاني، شهيد دكتر بهشتي، سيد عبدالكريم موسوی اردبيلی و شيخ ناصر مكارم شيرازي، و در نجف آيت الله شهيد سيد محمد باقر صدر تشكيل می دادند.امام موسی صدر در كنار تحصيلات حوزوي، دروس دبيرستان خود را به اتمام رساند، و در سال 1329 به عنوان اولين دانشجوی روحانی در رشته «حقوق در اقتصاد» به دانشگاه تهران وارد، و در سال 1332 از آن فارغ التحصيل گرديد. 
امام موسی صدر قبل از عزيمت به نجف اشرف، از سوی علامه طباطبايی مسئوليت نظارت بر نشريه «انجمن تعليمات ديني» را بر عهده گرفت. وی همزمان با تحصيل در حوزه علميه نجف، به عضويت هيئت امناء جمعيت «منتدی النشر» در آمد، و پس از بازگشت به قم ضمن اداره يكی از مدارس ملی اين شهر، مسئوليت سردبيری مجله تازه تاسيس «مكتب اسلام» را عهده دار گرديد. از مهمترين اقدامات امام موسی صدر در آخرين سال اقامت در شهر قم، تدوين طرحی گسترده جهت اصلاح نظام آموزشی حوزه های علميه بود، كه با همفكری حضرات آيات دكتر بهشتی و مكارم شيرازی صورت گرفت. 
امام موسی صدر در اواخر سال 1338 و به دنبال توصيه های حضرات آيات بروجردی، حكيم و شيخ مرتضی آل ياسين، وصيت مرحوم آيت الله سيدعبدالحسين شرف الدين رهبر متوفی شيعيان لبنان را لبيک گفت و به عنوان جانشين آن مرحوم، سرزمين مادری خود ايران را به سوی لبنان ترک نمود. اصلاح امور فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سياسی جامعه شيعيان لبنان از يكسو، و استفاده از ظرفيتهای منحصر به فرد لبنان جهت نماياندن چهره عاقل، عادل، انساندوست و  با زمان مكتب اهل بيت به جهانيان از سوی ديگر، اهداف اصلی اين هجرت را تشكيل می داد. امام موسی صدر برای نيل به اين اهداف، و با توجه به جغرافيای اجتماعی و سياسی لبنان در منطقه و جهان، از همان بدو ورود فعاليتهای خود را سه حوزه موازی سازماندهی نمود: بازسازی هويت، انسجام و عزت تاريخی  شيعیان لبنان  پرچمداری حركت گفتگوی اديان و تقريب مذاهب در لبنان  تأسيس جامعه مقاوم و مقاومت لبنانی در برابر تجاوزات اسرائيل 
امام موسی صدر از زمستان سال 1338 و همزمان با آغاز فعاليتهای گسترده دينی و فرهنگی خود در مناطق شيعه نشين لبنان، مطالعات عميقی را به منظور ريشه يابی عوامل عقب ماندگی اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی شيعيان لبنان به اجرا گذارد. حاصل اين مطالعات، برنامه های كوتاه مدت، ميان مدت و دراز مدتی بود كه از اواسط سال 1339 و در راستای سياست محروميت زدايی، طراحی و اجرا گرديد. امام موسی صدر در زمستان سال 1339 و پس از تجديد سازمان جمعيت خيريه «البر و الاحسان»، با تنظيم برنامه ای ضربتی جهت تامين نيازهای مالی خانواده های بی بضاعت، ناهنجاری تكدی را به كلی از سطح شهر صور و اطراف آن برانداخت. وی در فاصله سالهای 1340 تا 1348 و در چارچوب برنامه ای ميان مدت، با طی سالانه صد هزار كيلومتر در ميان شهرها و روستاهای سراسر لبنان، دهها جمعيت خيريه و مؤسسات فرهنگی و آموزش حرفه ای را راه اندازی نمود كه حاصل آن كسب اشتغال و خودكفايی اقتصادی هزاران خانواده بی بضاعت، كاهش درصد بيسوادی، رشد فرهنگ عمومی، و به اجرا در آمدن صدها پروژه كوچک و بزرگ عمرانی در مناطق محروم آن كشور بود. امام موسی صدر در تابستان سال 1345 و پس از اجتماعات عظيم و چند روزه شيعيان لبنان در بيعت با ايشان، رسما از حكومت وقت درخواست نمود تا همانند ديگر طوائف آن كشور، مجلسی برای سازماندهی طايفه شيعه و پيگيری مسائل آن تاسيس گردد. مجلس اعلای اسلامی شيعیان كه اولين بخش از برنامه دراز مدت امام صدر به شمار می رفت، در اول خرداد سال 1348 تاسيس، و خود آن بزرگوار با اجماع آراء به رياست آن انتخاب گرديد. امام موسی صدر از بهار سال 1348 تا اواسط زمستان سال 1352 با دولت وقت لبنان به گفتگو نشست، تا دولت را برای اجرای پروژه های زيربنايی و وظايف قانونی خود در قبال مناطق شيعه نشين و محروم آن كشور ترغيب نمايد. در پی امتناع دولت لبنان از پذيرش اين مطالبات و نيز اتمام حجت با آن، جنبش محرومان لبنان در اوايل سال 1353 به رهبری امام موسی صدر شكل گرفت، و راهپيماييهای مردمی عظيمی در شهرهای بعلبک، صور و صيدا عليه دولت به وقوع پيوست. اوجگيری بحران خاورميانه، صف آرايی احزاب افراطی مسيحی در برابر مقاومت فلسطيني، و به لبنان كشيده شدن برخی اختلافات جهان عرب، امام موسی صدر را بر آن داشت تا برای حفظ ثبات كشور و ممانعت از سركوبی فلسطينيها، توده های مردم را موقتاً از عرصه رويارويی با دولت كنار كشاند، و پيگيری مطالبات بر حق شيعيان را تا آمدن رئيس جمهور بعد به تاخير اندازد. امام موسی صدر در سال 1354 علی رغم كارشكنيهای شديد دولت، مجدداً با اجماع آراء به رياست مجلس اعلای اسلامی شيعیان برگزيده شد. با آغاز جنگ داخلی لبنان در فروردين سال 1354، تمامی تلاشهای امام موسی صدر مصروف پايان دادن به اين بحران صرف گرديد. وی در خرداد آن سال در مسجد عامليه بيروت به اعتصاب نشست، و به پشتوانه مشروعيت مردمی و مقبوليت وسيع وشخصیت کاریزماتیک خود در ميان تمامی مذاهب، آرامش را به تابستان لبنان بازگردانيد. با شعله ور شدن مجدد آتش جنگ و پديدار شدن ابرهای شكست بر آسمان جبهه مسلمانان، امام صدر در ارديبهشت 1355 حافظ اسد را وادار نمود تا با اعزام نيروهای سوری به لبنان، موازنه قوا و آرامش را به اين كشور بازگرداند. حل اختلافات مصر با سوريه و متعاقب آن برپايی كنفرانس رياض در مهر 1355، آب سردی بود كه امام موسی صدر بر آتش جنگ داخلی لبنان فرو ريخت. این آرامش تا زمانیکه امام صدر در لبنان حضور داشت، ادامه پیدا کرد.  
هدف استراتژيک امام موسی صدر آن بود تا طايفه شيعه لبنان را همسان ديگر طوائف، و نه مقدم بر آنان، در تمامی عرصه های حيات سياسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی آن كشور مشاركت دهد. وی از اولين روزهای هجرت به لبنان در زمستان سال 1338، با طرح شعار «گفتگو، تفاهم و همزيستی»، پايه های روابط دوستانه و همكاری صميمانه ای را با مطران يوسف الخوری، مطران جرج حداد، شيخ محی الدين حسن و ديگر رهبران دينی مسيحی و اهل سنت آن كشور بنا نهاد. در طول حضور دو دهه ای امام صدر در لبنان، هيچ مراسم سرور يا اندوهی از شيعيان نبود كه امام صدر در آن شركت جويد، و تنی چند از فرهيختگان مسيحی و اهل سنت در معيت وی نباشند. حمايت جوانمردانه امام صدر از بستنی فروشی مسيحی در اوايل تابستان سال 1341 در شهر صور، كه به فتوای صريح ايشان مبنی بر طهارت اهل كتاب منجر گرديد، توجه تمامی محافل مسيحی لبنان را به سمت خود جلب نمود. در اواخر تابستان 1341 مطران گريگوار حداد به شهر صور آمد، و از امام صدر برای عضويت در هيئت امناء «جنبش حركت اجتماعی» دعوت نمود. از اواخر سال 1341 حضور گسترده امام موسی صدر در كليساها، ديرها و مجامع دينی و فرهنگی مسيحيان آغاز گرديد. سخنرانيهای تاريخی امام صدر در ديرالمخلص واقع در جنوب، وكليسای مارمارون در شمال لبنان طی سالهای 1341 و 1342، تاثيرات معنوی عميقی بر مسيحيان آن كشور بر جای نهاد. امام صدر در تابستان سال 1342 و طی سفری دو ماهه به كشورهای شمال آفريقا، طرحی نو جهت همفكری مراكز اسلامی مصر، الجزاير و مغرب با حوزه های علميه شيعه لبنان در انداخت. وی در بهار سال 1344، اولين دور سلسله گفتگوهای اسلام و مسيحيت را با حضور بزرگان اين دو دين الهی، در مؤسسه فرهنگی «الندوه اللبنانيه» به راه انداخت. وی پس از جنگ شش روزه اعراب و اسرائيل در سال 1346 به ديدار پاپ شتافت، و نشستی كه ابتدائا نيم ساعت پيش بينی شده بود، به تقاضای پاپ بيش از دو ساعت به درازا كشيد. امام موسی صدر از سال 1347 به عضويت مركز اسلام شناسی استراسبورگ درآمد، و از رهگذر همفكری و ارائه سمينارهای متعددی در آن، انتشار آثاری ذی قيمت چون «مغز متفكر جهان شيعه» را زمينه سازی نمود. امام موسی صدر در بهار سال 1348 و بلافاصله پس از افتتاح مجلس اعلای اسلامی شيعیان، از شيخ حسن خالد مفتی اهل سنت لبنان دعوت نمود، تا با همفكری يكديگر برای توحيد شعائر، اعياد و فعاليتهای اجتماعی طوائف اسلامی، تدبيری بينديشند. وی در همين خصوص طرح مدونی را به اجلاس سال 1349 «مجمع بحوث اسلامی » در قاهره ارائه نمود، و متعاقب آن به عضويت دائم اين مجمع درآمد. امام موسی صدر در سال 1349 رهبران مذهبی  مسلمانان و مسيحيان جنوب لبنان را در چارچوب «كميته دفاع از جنوب» گرد هم آورد، تا برای مقاومت در برابر تجاوز رژيم صهيونيستی چاره انديشی نمايند. وی در زمستان سال 1353 و در اقدامی بی سابقه، خطبه های عيد موعظه روزه را در حضور شخصيتهای بلندپايه مسيحی لبنان در كليسای كبوشيين بيروت ايراد نمود، و اگر آتش جنگ داخلی شعله ور نمی شد، در پی آن بود تا كاردينال مارونی لبنان را برای ايراد خطبه های يكی از نمازهای جمعه شهر بيروت دعوت نمايد. امام موسی صدر در زمستان سال 1355 و در جمع سردبيران جرائد بيروت، با پيش بينی صريح حذف فاصله ها و روند جهانی شدن در اواخر قرن بيستم، قرن بيست و يكم را قرن همزيستی پيروان اديان، مذاهب، فرهنگها و تمدنهای گوناگون ناميد، و بر رسالت تاريخی لبنان جهت ارائه الگويی موفق در اين زمينه پای فشرد. امام موسی صدر در اواسط سال 1357 موفق گرديد رهبران مسلمان و مسيحی لبنان را جهت برپايی يك جبهه فراگير ملی متقاعد نمايد، و در اين مسير تا آنجا پيش رفت كه حتی موعد تاسيس و اولين گردهمايی آنان را برای پس از بازگشت خود از سفر ليبی مشخص نمود.  
امام موسی صدر از سال 1343 و يک سال پيش از تأسيس جنبش فلسطينی فتح، در انديشه‏ی تبديل جامعه مصرفی لبنان به جامعه ای مقاوم در برابر تجاوزات آينده رژيم صهيونيستی برآمد. وی در بهار سال 1344 گروهی از جوانان مؤمن شيعه را به مصر اعزام نمود، تا در دوره ای شش ماهه فنون نظامی را فرا گيرند. با بازگشت اين جوانان كه اولين كادرهای مقاومت لبنان بودند، عمليات ايذايی مشترک رزمندگان فلسطينی لبنانی در شمال فلسطين اشغالی آغاز گرديد. بخش اعظم نيروهای رزمنده از جوانان شيعه لبنان، و فرماندهی عمليات بر عهده رزمندگان فلسطينی بود. اين نوع عمليات مشترك تا اوايل سال 1972 ادامه يافت. اولين شهيد شيعه در عمليات ايذايی بر عليه رژيم صهيونيستی، از جوانان شهر مرزی «ناقوره» بود كه در سال 1347 به شهادت رسيد. در مهر 1348 مؤسسه صنعتی جبل عامل يا كارگاه كادر سازی امام صدر رسماً آغاز به كار نمود. در پی بمباران شديد جنوب لبنان توسط رژيم صهيونيستی در سال 1349 و عدم واكنش مناسب دولت وقت، اعتصابی بی سابقه به دعوت امام موسی صدر لبنان را فرا گرفت، به گونه ای كه دولت وقت را بر آن داشت برای بازسازی مناطق جنگی و برپايی پناهگاههای مناسب در آن، مجالس جنوب را تأسيس نمايد. از اوايل سال 1341 عمليات ايذايی جوانان شيعه در داخل فلسطين اشغالی شكلی مستقل به خود گرفت، هر چند تا سالها پس از آن نيز به صلاحديد امام صدر، افتخار آن به نام «نيروهای مخصوص جنبش فلسطينی فتح» ثبت می گشت. در شهريور سال 1351 و كمتر از 24 ساعت پس از اشغال 48 ساعته دو روستای «قانای جلی» و «جويا» به دست سربازان رژيم صهيونيستی، نشست فوق العاده مجلس اعلای اسلامی شيعیان با حضور تمامی اعضاء در روستای جويا برگذار گرديد، و از همان روز اولين بذرهای «مقاومت لبنانی» توسط امام موسی صدر پاشيده شد. يک ماه پس از اين حادثه و به هنگام تجاوز نيرهای صهيونيستی به روستای «فاووق» در جنوب لبنان، اولين عمليات غير رسمی مقاومت لبنان به اجرا در آمد، كه حاصل آن چند كشته و مجروح اسرائيلی بود. از پاييز سال 1351 آموزش نظامی جوانان شيعه شتاب بيشتری گرفت. اولين شهيد مقاومت لبنان «فلاح شرف الدين» مؤذن چهارده ساله مؤسسه صنعتی جبل عامل بود كه در زمستان 1352 و پس از به هلاكت رساندن چند تن از سربازان رژيم صهيونيستی، در روستای مرزی «بنت جبيل» به شهادت رسيد. در خرداد سال 1354 و به دنبال وقوع انفجاری در اردوگاه نظامی عين البنيه در كوههای بقاع، كه به شهادت 27 تن از جوانان شيعه انجاميد، امام موسی صدر رسما ولادت «گروههای مقاومت لبنان» را اعلان نمود. با پايان يافتن جنگ داخلی لبنان و انتقال دامنه ناآراميها به جنوب، واحدهای مقاومت لبنان رسما در نقاط استراتژيک مناطق مرزی مستقر شدند. اولين عمليات بزرگ مقاومت لبنان عليه تجاوزات اسرائيل در اواخر سال 1355 صورت گرفت كه پس از چند روز درگيری، به آزادسازی شهركهای «طيبه» و «بنت جبيل» منجر گرديد. امام موسی صدر اولين شخصيتی بود كه در زمستان سال 1356، طرح سازشكارانه توطين پناهندگان فلسطينی در جنوب لبنان را افشا، و با مواضع شجاعانه خود از تحقق آن جلوگيری نمود. در حمله گسترده سال 1357 اسرائيل به جنوب لبنان و به رغم عقب نشينی احزاب چپ و گروههای فلسطينی، جوانان مقاومت لبنان و دانش آموزان مؤسسه صنعتی جبل عامل در منطقه اشغالی باقی ماندند، و به رغم امكانات اندك تا به آخر عليه اشغالگران صهيونيست ايستادگی كردند.  
امام موسی صدر اگرچه لبنان را محل اصلی فعاليتهای خود قرار داده بود، اما هيچگاه از ديگر مسائل جهان اسلام غافل نبود. انقلاب اسلامی ايران، امنيت حوزه های علميه، اتحادیه عربی اسلامی جهت مبارزه با اسرائيل و گسترش تشيع در آفريقای سياه، مهمترين دغدغه های خارج از لبنان ايشان را تشكيل می دادند.در پی دستگيری امام خميني(ره) و در اوايل تابستان 1342، امام موسی صدر راهی اروپا و شمال آفريقا گرديد، تا از طريق واتيكان و الازهر، شاه ايران را برای آزادسازی امام تحت فشار قرار دهد. با آزاد گشتن امام در پايان اين سفر، آيت الله خويی تصريح نمود كه اين آزادي، بيش از هر چيز مرهون سفر آقای صدر بوده است. در پی تبعيد امام به تركيه در پاييز سال 1343، امام موسی صدر اقدامات مشابهی را به انجام رساند، تا ضمن تامين امنيت آن بزرگوار، ترتيبات انتقال ايشان به عتبات عاليات را فراهم سازد. در نيمه دوم دهه چهل و پس از آماده شدن اولين كادرهای نظامی مقاومت لبنان، دهها تن از جوانان مبارز ايرانی به لبنان آمدند، و زير نظر آنان فنون نظامی را فرا گرفتند. در اواخر دهه چهل و مقارن با تاسيس مجلس اعلای اسلامی شيعیان، امام خميني(ره) در پاسخ برخی فضلای ايرانی مقيم نجف، امام صدر را اميد خود برای اداره حكومت پس از شاه ناميد.در زمستان 1350 و بر اساس تقاضای مراجع وقت، امام موسی صدر درباره برخی زندانيان سياسی با شاه گفتگو نمود، كه بعضی از آنان از جمله حجت الاسلام و المسلمين هاشمی رفسنجاني، اندكی بعد از زندان آزاد گرديدند. با به قدرت رسيدن حافظ اسد در سال 1350 و آغاز همكاريهای تنگاتنگ وی با امام صدر، سوريه به امن ترين كشور خاورميانه برای مبارزين ايرانی بدل گرديد. امام موسی صدر در تابستان 1356 جوانمردانه سينه سپر نمود، و با اقامه نماز، تدفين و برپايی مراسم چهلمين روز شهادت دكتر شريعتی در بيروت، از سست شدن پيوند جوانان تحصيلكرده با روحانيت، جلوگيری به عمل آورد.به دنبال شهادت حاج آقا مصطفی خمينی در پاييز سال 1356، وی پسر عموی خود شهيد آيت الله سيد محمد باقر صدر را بر آن داشت تا بيش از پيش به حمايت از امام خميني(ره) برخيزد. امام موسی صدر در بهار سال 1357 لوسين ژرژ نماينده روزنامه لوموند در بيروت را به نجف فرستاد، تا با انجام اولين مصاحبه بين المللی با امام خميني، افكار عمومی جهانيان را با انقلاب اسلامی ايران آشنا سازد. امام موسی صدر در ديدارهای مكرر سال 1357 خود با رهبران سوريه، عربستان سعودی و برخی ديگر از كشورهای جهان عرب، اهميت انقلاب اسلامی ايران، پيروزی قريب الوقوع آن، و ضرورت همپيمانی آنان با اين انقلاب را به آنها گوشزد نمود. وی در شهريور 1357 و يك هفته پيش از ربوده شدن خود، با انتشارمقاله «ندای پيامبران» در روزنامه لوموند، امام خميني(ره) را به عنوان تنها رهبر انقلاب اسلامی ايران معرفی نمود.بدون ترديد بزرگترين خدمت امام موسی صدر به انقلاب اسلامی ايران آن بود كه در سالهای 1356 تا 1357 و پس از قريب دو دهه ترويج ارزشهای زيبای اسلام راستين در لبنان، عموم مردم، خصوصا شيعيان و بالاخص كادرهای مقاومت آن كشور را با اين انقلاب آشنا و مرتبط نمود. 
امام موسی صدر در تاریخ 3 شهريور سال 1357 و در آخرين مرحله از سفر دوره ای خود به كشورهای عربی، بنا بر دعوت رسمی معمر قذافی وارد ليبی شده و در روز 9 شهريور ربوده شد.دستگاههای قضايی دولتهای لبنان و ايتاليا، و همچنين تحقيقات انجام شده از سوی واتيكان، ادعای رژيم ليبی مبنی بر خروج امام موسی صدر از آن كشور و ورود ايشان به رم را رسما تكذيب نمود. مجموعه اطلاعات آشكار و پنهانی كه طي دو دهه پيش بدست آمدند، تماما دال بر آن هستند كه امام موسی صدر هرگز خاک ليبی را ترک نگفته است. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۰۶:۴۶

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۰۶:۴۷

امام موسی صدر

خلاصه زندگی نامه

 سید موسی صدر، مرجع دینی و سیاسی شیعیان که پس از هجرت از ایران به لبنان، مجلس اعلای شیعیان لبنان را تأسیس کرد و رهبری فکری و سیاسی شیعیان این کشور را عهده‌دار شد. او در میان شیعیان به «امام موسی صدر» مشهور است. او در 9  شهریور 1357، طی سفری رسمی به لیبی به دعوت معمر قذافی، ناپدید شد. در حالی که بسیاری گزارش‌ها حاکی از قتل او در همان زمان توسط قذافی است، برخی گزارش‌ها حاکی از وجود او در زندان‌های لیبی بوده است.  

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع