اسماعیل عاصم اَفَندى چَلَبی ‌زاده، متخلص به عاصم، در حدود سال 1096 در استانبول به دنیا آمد. پدرش، "کوچوک چلبى محمد افندى"رئیس الکتّاب، رئیس منشیان دربارِ سلطان "مصطفى" دوم بود و عاصم افندى را با توجه به نام پدرش، "کوچوک چلبی‌ زاده" یا "چلبی ‌زاده" نامیدند. به نوشته "فندقلیلى عصمت افندى"، شیخ‌ الاسلام چلبی ‌زاده مریدِ "شیخ‌ رجب انیس ‌دده"، از عرفاى متأخر مولویه و شیخِ مولوی‌ خانه ادرنه، بوده است. بعضى از اخلاف چلبی ‌زاده نیز از معاریف اهل علم بودند. پسرش، "محمد اسعد افندى"، در ربیع‌الآخر 1189 ملاى ادرنه بود. اسماغیل را از علماى درجه اول که در هر هنرى دستى داشت و او را فردى باهوش، خوش صحبت و دوست داشتنى وصف کرده‌اند. همچنین اشعارش را حکیمانه، نظیر "معلقات سبع"، نظم و شعرش را لطیف و او را منسوب به طریقت مولویه و در عبارت‌ پردازى با وصّاف برابر دانسته‌اند. وی سرانجام در سال 1173 درگذشت. 
عاصم افندی از کودکى به تحصیل پرداخت و به ‌ویژه از محضر درس "عبدالباقى عارف افندى"، از معاریف علم و عرفان و شعر و موسیقى و خطاطى زمان خود، بهره‌ مند شد. سپس در سطوح گوناگون، از ابتدایى تا عالى، و در مدارس مختلف استانبول و سرانجام در مدرسه "سلیمانیه" سالها به تدریس پرداخت. 
چلبی ‌زاده در اواخر رمضان 1135، وقایع‌ نویس رسمى دربار "احمد" سوم شد. تاریخ یا وقایعنامه او ذیل تواریخ "راشد" و "نعیما"، از وقایع ‌نگاران عثمانى، به شمار می ‌آمد که در آن، سلسله حوادث 8 ذیقعده 1134 تا 3 محرّم 1142 را تدوین کرده است. تاریخ چلبی ‌زاده، با عنوان ذیل تاریخ راشد، درسال 1153 در 316 صفحه، و درسال 1282 در 625 صفحه تجدید چاپ شد. این کتاب منبعى دست اول درباره دوره "لاله" به شمار می ‌آمد، زیرا چلبی‌ زاده از شرکت کنندگان در مجالسى به نام "صحبتهاى لاله" بود. همچنین وى به اخبار و اسنادِ دولتى دسترسى و وقوف داشت. کتاب مورد بحث، مانند دیگر وقایع ‌نامه‌هاى رسمىِ دربار عثمانى، حاوى انتصابات، اتفاقات و حوادث سیاسى و همچنین شرح حال مختصرِ اشخاص به مناسبت درگذشتشان می‌ باشد. بیان صرف وقایع مثبت برای حفظ موقعیت چلبی ‌زاده، براى حفظ موقعیتش در دیوانِ همایون، فقط جنبه‌هاى مثبت دستگاه عثمانى را نشان داده، اما مترجمْ عاصمْ افندىِ وقایع‌ نگار، که دو نسخه خطى تاریخِ وى اشتباها به چلبی‌ زاده نسبت داده شده، ثبتِ وقایع را با نقد و بررسى توأم کرده است. بیان گوشه ای از تاریخ ایران در تاریخ چلبی زاده تاریخ چلبی ‌زاده از نظر تاریخ ایران نیز داراىِ اهمیت است، زیرا حاوى گزارش مفصّل جنگهاى ایران و عثمانى براساس مطالب تحریر شده در اردوى عثمانى، متن قائمه (نامه رسمى) دامادْ "ابراهیم پاشا" به "احمد پاشا"، والى بغداد، و فتواهاى مفتیانِ عثمانى درباره جنگهاى مذکور و متن قرارداد شوال 1136 بین عثمانى و ایران می‌ باشد. 
چلبی ‌زاده از ربیع‌ الاول 1145 تا شوال 1161، البته با برکناریهاى چند ماهه، در چند شهر، از جمله ینی ‌شهر و بروسه و مدینه و استانبول، به قضاوت پرداخت. وى پس از مدتها برکنارى، در رمضان 1171 به سفارش “قوجا راغب ‌پاشا”، صدراعظم وقت که خود عالم و شاعر و حامى ادبا بود، به قاضى عسکرى آناطولى منصوب شد. یک سال بعد، پایه قاضى عسکرى روم ایلى را دریافت کرد ولى بدون آنکه به این سمت برسد، درتاریخ 5 ذیقعده 1172 به مقام شیخ ‌الاسلامى سلطان "مصطفى" سوم ارتقا یافت و این مقام را تا پایان حیات خود حفظ کرد. 
چلبی ‌زاده در موسیقى، خطاطى و سرودن شعر نیز دست داشت. او در شعر "عاصم" تخلص می ‌کرد. دیوان وى، به خط خودش، در کتابخانه دولتى "بایزید" نگهدارى می ‌شد، اما به گفته برخى، نسخه یاد شده به خط "على افندى" و برخى از افزوده‌هاى شاعر به خط خودش است. او چند غزل و رباعى فارسى نیز سروده که در دیوانش موجود است. نعتى را که او در سفر حج سروده از بهترین منظومه‌هایش به شمار آورده‌اند. چلبی‌ زاده تحت تأثیر ادبیات ترکى آذربایجانى نیز بود، چنان که مصراع دوم یکى از غزلهاى "قوسى تبریزى" را عینآ نقل کرده است. "سعدلو"، سفیر "سلطان حسین صفوى"، در سفر به استانبول درسال 1134، بر صدراعظم عثمانى گذاشت، چلبی ‌زاده بر بعضى از شعرهاى فارسى و ترکىِ سفیر ایران نظیره‌هایى ساخت. وی تحت تأثیر سبک "صائب تبریزى" بود. با این همه، شعر وى به قدرت شاعران نام‌ آور روزگارش نیست و دیوانش در زمره شاهکارهاى آن دوره به شمار نمی ‌آید. 
منشأت چلبی ‌زاده از منشیان چیره‌ دست روزگار خود نیز بود. "لطف ‌اللّه افندى"، از وابستگانش، 234 قطعه از نوشته‌هاى او را گردآورده که با عنوان منشآت در سال 1268 در استانبول به چاپ رسیده است. "والش" بر آن است که قدرت نثرنویسى چلبی ‌زاده بیشتر در منشآتش منعکس است تا کتاب تاریخ او که در آن از شیوه نگارش "راشد افندى" پیروى کرده است. ترجمه ها چلبی ‌زاده، علاوه بر زبان ترکى، با زبانهاى عربى و فارسى نیز آشنایى داشت و برخى آثار عربى و فارسى را به ترکى ترجمه کرد، از جمله "تاریخ نوادر چین و ماچین" که به زبان فارسى بوده است. در هیئتى که براى ترجمه "عِقْدالجُمان فى تاریخ اهل ‌الزمان" اثر"بدرالدین محمود عینى" تشکیل شده بود، چلبى نیز شرکت جست و آن را به ترکى ترجمه کرد.وى همچنین سفارتنامه خطاى مربوط به آسیاى میانه و چین، تألیف "خواجه غیاث‌الدین" نقاش، از هنرمندان دوره تیموریان، را به دستور داماد ابراهیم‌ پاشا در سال 1140 با عنوان "عجائب ‌اللطائف" از فارسى به ترکى ترجمه کرد. "على امیرى" "عجائب اللطائف" را در سال 1331 در استانبول به چاپ رسانده است. فتاوى چلبی ‌زاده در بعضى منابع مندرج است، از جمله در "علمیه سالنامه سى". 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۳۱:۵۶

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۳۱:۵۸

اسماعیل عاصم افندى چلبی ‌زاده

خلاصه زندگی نامه

 اسماعیل عاصم اَفَندى چَلَبی ‌زاده متخلص به عاصم، مورخ، شاعر، وقایع‌ نویس و شیخ‌ الاسلام دوره عثمانى بود. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع