غلامرضا ازهاری در سال 1288 هجری شمسی در شیراز متولد شد و پس از طی تحصیلات ابتدایی و متوسطه در سال 1312 به دانشکده افسری راه یافت. یک سال بعد با درجه ستوان دومی وارد ارتش شاهنشاهی شد و در سال 1316 با ارتقا به درجه سرهنگی به معاونت فرماندهی دژبان مرکز رسید. ازهاری در سال 1328 برای گذراندن یک دوره آموزش عالی به آمریکا اعزام و پس از بازگشت در سال 1330 دوره یک ساله فرماندهی ستاد را در دانشگاه جنگ گذراند و به درجه سرتیپی ارتقا یافت. ازهاری در طول خدمت نظامی مدال‌های متعددی مانند نشان درجه یک و دو همایون، نشان لیاقت، افتخار، خدمت، کوشش، ورزش، سپاس، پاس، بیست و هشت مرداد و یک نشان از سنتو دریافت کرد. وی مشاغل مهمی را در ارتش نظیر فرماندهی، ریاست دانشگاه نظامی نیروی زمینی و ریاست رکن یک و آجودانی مخصوص شاه به عهده داشت.   ازهاری یک بار با درجه سپهبدی بازنشسته شد ولی بعدها دوباره به خدمت، دعوت شده و معاون ستاد کل ارتش شد. او بعد از کناره گیری ارتشبد جم از ریاست ستاد با درجه ارتشبدی به ریاست ستاد بزرگ ارتشتاران منصوب و مدت 6 سال این شغل مهم را عهده دار بود تا اینکه در جریان شدت گرفتن نهضت انقلاب اسلامی مردم ایران در سال 1357 محمدرضا شاه وی را به نخست وزیری کابینه نظامی برگزید. از اقدامات دولت نظامی ازهاری، دستگیری نویسندگان مطبوعات و بازداشت دولتمردان رژیم شاه همچون نصیری، منوچهر آزمون، عبدالعظیم ولیان، داریوش همایون، غلامرضا نیک‌ پی و امیرعباس هویدا بود. بی ثمر ماندن تلاش‌ های دولت نظامی برای سرکوب نهضت انقلاب اسلامی مردم به رهبری امام خمینی (ره) منجر به تمایل ازهاری برای برکناری از این پست حساس شد و سرانجام بعد از 55 روز با این عنوان که سکته کرده و بیمار است، از نخست ‌وزیری کناره گرفت و جای خود را به شاپور بختیار داد. ازهاری با اوج گرفتن مبارزات انقلابیون، در میانه دی‌ ماه 1357 از کشور گریخت و در واشنگتن اقامت کرد. وی در سال‌ های حضور در آمریکا فعالیت سیاسی را به کلی کنار گذاشت و با "هژبر یزدانی" در تاسیس بانکی در کاستاریکا همکاری کرد. ازهاری در ‌‌نهایت 23 سال پس از خروج از ایران، در ایالات متحده آمریکا در سن 92 سالگی درگذشت. 
ازهاری بیش از هفت سال در سمت ریاست ستاد کل (عنوان رسمی آن "ستاد بزرگ ارتشتاران فرمانده" بود) باقی ماند و علت دوامش در این سمت، اطاعت محض وی از شاه و به عبارت واضح تر بی خطر بودن او برای شاه بود. ازهاری پس از استعفای دولت شریف امامی در 15 آبان 1357 برای سرکوبی نهضت انقلاب اسلامی مردم از سوی شاه به عنوان نخست ‌وزیر برگزیده شد. اظهارات امام خمینی(ره) بعد از روی کار آمدن دولت ازهاری امام خمینی(ره)  در 16 آذر ماه سال 1357 به مناسبت روی کار آمدن دولت نظامی ازهاری و کشتار 13 آبان در دانشگاه، مردم را به ادامه مبارزه و استقامت دعوت کرد. قسمتی از متن پیام ایشان اینگونه بود: «… نهراسید، ما طالب حق خود هستیم و به حقیم و دست خدا با ما است و بالا‌تر از دست ابرقدرت‌های شرق و غرب است؛ یدالله فوق ایدیهم...من از جنایاتی که اخیرا با فرزندان اسلام در دانشگاه ها نموده اند، در سوگم... عزیزان من از این هیاهو نهراسید که نمی هراسید. شما ملت شجاع ثابت کردید که این تانک ها و مسلسل ها و سرنیزه ها زنگ زده است و با اراده آهنین ملت نمی تواند مقابله کند... .» 
ارتشبد ازهاری پس از دریافت فرمان نخست وزیری، یک کابینه نیم بند نظامی تشکیل داد به این صورت که ابتدا فقط 9 وزیر داشت و از این تعداد فقط دو نفر(وزیر امور خارجه و وزیر صنایع و معادن) غیرنظامی بودند و 7 نفر دیگر، نظامی بودند. ارتشبد قره باغی وزیر کشور و سرپرست وزارت اقتصاد و دارایی، ارتشبد غلامعلی اویسی فرمانده نیروی زمینی و فرماندار نظامی و سرپرست وزارت کار و امور اجتماعی، سپهبد امیرحسین ربیعی فرماندار نیروی هوایی و سرپرست وزارت مسکن و شهرسازی. اما پس از چند روز مقرر شد که وزرای نظامی به دلیل مشاغل مهمی که دارند باید به کارهای خود برسند؛ در نتیجه، وزرای تازه ای معرفی شدند. 
ازهاری در نخستین روزهای زمامداری خود به علت مخالفت بعضی از وزرا با گشودن آتش به روی مردم، کمیته ای به نام کمیته بحران تشکیل داد و ریاست آن را به ارتشبد عظیمی، وزیر جنگ سپرد. در این کمیته، امیر خسرو افشار، قاسملو وزیر امور خارجه، دکتر عاملی تهرانی وزیر آموزش و پرورش، ارتشبد قره باغی وزیر کشور، سپهبد ابوالحسن سعادتمند وزیر اطلاعات، سپهبد مقدم رئیس ساواک، سپهبد صمدنیا رئیس شهربانی، سپهبد محققی رئیس ژاندارمری و ارتشبد اویسی فرماندار نظامی تهران عضویت داشتند. وظیفه این كمیته، اخذ تصمیم درباره جنگ های خیابانی بود. ازهاری غیر از تشکیل کمیته بحران به تغییر استانداران اقدام كرد و اکثر استان های کشور را به نظامیان سپرد.  
نخستین اقدامات ازهاری برای سرکوبی نهضت انقلاب اسلامی مردم پس از تشکیل کابینه عبارت بودند از: حمله به روزنامه ها و تعطیلی آنها، تلاش برای اجرای مقررات حکومت نظامی و برقراری سانسور در مطبوعات که به مقاومت مطبوعات، اعتصاب نویسندگان و تعطیلی روزنامه ها انجامید. تلاش برای جلوگیری از تظاهرات فقط در روزهای اول، کارساز بود؛ اما بعد از چند روز، دامنه اعتصابات فراگیر شد. دیگر اقدامات مهم وی به شرح زیر است: ممنوع الخروج کردن خارج کنندگان ارز کارکنان بانک مرکزی، اسامی 175 نفر را اعلام كردند که ظرف ماههای شهریور و مهر 57، یعنی در زمان دولت شریف امامی، معادل 13 میلیارد تومان ارز خارج کرده اند. ازهاری آن را تکذیب کرد؛ اما بی اثر بود. ناچار موضوع را برای رسیدگی به دادسرا سپردند. نتیجه تحقیق مثبت بود و از آن پس، خروج خارج کنندگان ارز ممنوع شد؛ اما در همان حال، اکثر ممنوع الخروج ها فرار کردند و مردم، وحشت زده، پول های خود را از بانک بیرون کشیدند. ازهاری در مجلس سنا اعلام کرد که از این به بعد تمام مسئولیت مملکت به عهده اوست و شاه در امور مملکت دخالت نکرده است و در ضمن تأکید کرد دولت ملی که آیت الله خمینی می خواهد در این مملکت، امکان به وجود آمدن ندارد و اگر چنین شود مردم باید کودتای بزرگی را تحمل کنند. رییس جمهور فرانسه، به درخواست ازهاری یکی از اعضای دفتر خود را به نوفل لوشاتو فرستاد تا به امام خمینی پیغام دهد که فرانسه نمیتواند بیش از این تحمل کند که آیت الله خمینی از پاریس، مردم ایران را به شورش وادارد؛ اما با تلاش و پیگیری ایرانیان مبارز مقیم فرانسه و فشار افکار عمومی، این کار نیز مؤثر واقع نشد. بازداشت بزرگان رژیم ازهاری ضمن برقراری نظم در یک حرکت آشتی جویانه برای جلب رضایت مخالفان، بعضی از مقامات سابق دولتی و مسئولان ساواک را بازداشت کرد. او همچنین فعالیت هایی را برای مبارزه با فساد در دستگاه های دولتی آغاز نمود. در رأس بازداشت شدگان، هویدا نخست وزیر و وزیر دربار سابق، ارتشبد نصیری رئیس پیشین سازمان امنیت، عده ای از وزیران دولت هویدا و دو نفر از وزیران کابینه های آموزگار و شریف امامی (داریوش همایون و منوچهر آزمون) قرار داشتند. این اولین و آخرین اقدام حاد دولت نظامی بود که ازهاری، آن را تحت تأثیر همکارن نظامی خود یا با تلقین خود شاه انجام داد. البته در چند روز نخست دوره نخست وزیری ارتشبد ازهاری، عده ای از سران مذهبی و ملی هم بازداشت شدند که مهندس بازرگان و مهندس صباغیان از جمله آنان بودند. دستور تیراندازی هوایی برای سرکوب اعتراض مردم با شروع محرم، تظاهرات مردم، افزون تر شد و هر شب، مردم تهران و شهرستان ها بر فراز بام های خانه ها برای اعتراض به رژیم، بانگ الله اکبر سر می دادند و تمام مردم در این اجتماع برای مشارکت در سقوط شاه شرکت می کردند. طبق دستور ازهاری، سربازان در هر نقطه ای که این شعارها را می شنیدند تیراندازی هوایی می کردند. ارتشبد ازهاری که از خبر پخش این شعارها به شدت نگران بود، وقتی در مجلس حضور یافت با صدای بلند ادعا  کرد که صدای  آن شعارها از بلندگوهای ضبط صوت ها و آمپلی فایرها برای تحریک مردم پخش می شود و خود مردم در آن سهم و شرکتی ندارند. برخورد با اعتصابات گارگران نفت ازهاری در مقابل اعتصاب کارگران شرکت نفت به آنان هشدار داد که در صورت ادامه این روند حقوقشان پرداخت نمی شود؛ وی خطاب به آنان گفت: «...در مقابل کم کاری و بیکاری، حقوق پرداخت نخواهم کرد و چنین کارمندانی باید اخراج  شوند.» 
با اوج گرفتن مبارزات و مقاومت نهضت اسلامی مردم ایران به رهبری امام خمینی(ره) ازهاری که دیگر توان اداره کشور را در خود نمی دید چندین بار از شاه درخواست استعفا كرد. اما مورد موافقت واقع نشد تا اینکه بر اثر حمله قلبی در بیمارستان بستری شد و شاه، استعفای او را پذیرفت. بدین ترتیب وی دو ماه بعد از تشکیل کابینه، در دی ماه 1357 از نخست وزیری برکنار و بعد از آن به آمریکا گریخت و تاپایان عمر آنجا زندگی کرد. 
ازهاری سال های پایانی حیات خود را در امریکا گذرانید و از فعالیت های سیاسی کناره گرفت. وی در سال 1380 و سن 92 سالگی در همانجا در گذشت. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۲۳:۰۰

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۲۳:۰۰

ارتشبد غلامرضا ازهاری

خلاصه زندگی نامه

 ارتشبد غلامرضا ازهاری، از فرماندهان ارتش در دوران سلطنت محمد رضا پهلوی که از آبان 1357 تا دی ماه همان سال نخست وزیر کابینه نظامی بود. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع