احمد قابل، در 9 مهر ماه سال 1337، در روستای مومن آباد تربت جام، در خانواده‏ای روحانی متولد شد. پدرش، از عالمان تحصیل کرده‏ی نجف بود که از سال 1364 تا زمان فوت (1372) امامت جمعه فریمان را برعهده داشت. احمد، فرزند پنجم خانواده بود.    دوران کودکی دوران کودکی قابل تا قبل از دبستان در همان روستا گذشت. پدرش که به امر مرحوم آیت الله العظمی حاج سید محمود شاهرودی از نجف برای ارشاد مردم این روستا و منطقه آمده بود، بعد از اصلاحات ارضی، آن منطقه را ترک کرد. زیرا معتقد بود که اصلاحات در آن منطقه صورت گرفته و مردم زندگیشان آلوده به حرام شده است. بنابراین نمی توان در میان آن جامعه زندگی کرد. به همین دلیل به مشهد هجرت کرد.   دوران تحصیلات ابتدایی احمد در مشهد آغاز شد. ابتدا در مدارس زنجیره ای مذهبی که از سوی مرحوم عابدزاده بود ثبت نام و یک سال در آنجا تحصیل کرد اما بعد به خاطر انتقال محل سکونت در مدارس دولتی مشغول به تحصیل شد.    تحصیلات حوزوی قابل تحصیلات ابتدایی نظام قدیم را در سال 1350 در مشهد به پایان برد و از سال 1351 تحصیل علوم اسلامی را در حوزه مشهد، در مدرسه آیت الله میلانی آغاز کرد. از جمله اساتید وی در مرحله مقدمات می توان از حجج اسلام رضوانی، اسلامی، ذاکری، واعظی، حجت، و نعیم آبادی نام برد. وی در سال 1354 برای ادامه تحصیل روانه حوزه علمیه‌ی قم شده و در مدرسه قدیریه قم که زیر نظر کرمانی‏ها اداره و جزو مدارس ممتاز قم بود مشغول به تحصیل شد. در سال 1354 همزمان با مبارزات طلاب حوزه و با دستگیری و زندانی شدن برادرش، هادی قابل، برای مدتی به مشهد بازگشت و به ایت ترتیب وقفه ای در میان تحصیلاتش افتاد. قابل در سال 1356 با بازگشت دوباره به حوزه علمیه قم، تحصیلاتش را ادامه داد.    اساتید وی در سطوح عالی حوزه قابل در مکاتب، کفایه و شرح لمعه از محضر استاد فاضل هرندی، اصول فقه را از مرحوم شهید شیخ عباس شیرازی، مکاسب و کفایه را از محضر آیت الله ستوده، رسائل و بخشی از کفایه را از محضر آیت الله موسوی تهرانی، کفایه را از محضر محقق داماد، بخشی از کفایه و مکاتب را در محضر دوزدوزانی استفاده کرد.  قابل از سال 1364 تحصیل در مرحله‌ی خارج را آغاز کرد. وی خارج اصول و خارج فقه را از محضر آیات عظام مرحوم شیخ جواد تبریزی، مرحوم محمد فاضل لنکرانی، شیخ حسین وحید خراسانی، سید موسی شبیری زنجانی و شیخ یوسف صانعی استفاده کرده است. مهمترین استاد وی در فقه آیت الله منتطری بود که قابل همواره از وی به عنوان «استاد علامه» یاد می کرد و حکم اجتهاد خود را نیز در شهریور 1377، از او گرفته بود.  خود وی در این باره گفته است: «پس از مجموع 23 سال تحصیل، احساس کردم که توان برداشت های علمی از متون اولیه را پیدا کرده و اصطلاحاً به درجه ی اجتهاد رسیده ام. رسیدن به این مرتبه ی علمی را استاد بزرگوارم آیت الله العظمی منتظری چند بار به صورت شفاهی و در فاصله ی سال های 1372 تا 1374 و پس از آن به صورت کتبی در سال 1377 هجری خورشیدی تأیید کردند و برخی فقهای دیگر نیز آن را کتباً و شفاهاً تأیید کرده اند. تاکنون دو کتاب؛ «نقد فرهنگ خشونت» و «اسلام و تأمین اجتماعی» را منتشر کرده ام…» قابل در معقول شاگرد حضرات آیات شیخ یحیی انصاری شیرازی و شیخ حسن تهرانی بوده است.   ازدواج وی در سال 1360 با خانم مرضیه پاسدار ازدواج کرد که حاصل این ازدواج یک دختر بنام سارا است.   ورود به عرصه مبارزات انقلابی  قابل در جریان نهضت اسلامی از فعالان منطقه خراسان بود. سال 1356 با اوجگیری مبارزات روحانیت و بعد از شهادت حاج آقا مصطفی خمینی(ره)، قابل با حضور در تظاهراتی که در قم صورت می گرفت، وارد عرصه مبارزه شد تا اینکه انقلاب اسلامی به پیروزی رسید.  
بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، قابل برحسب شرایطی که اقتضا می کرد، در ابتدای تأسیس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مشهد به عضویت سپاه در آمد،  ولی بدلیل اختلاف نظر با فرماندهان سپاه از آن کناره گرفت و برای ادامه تحصیلاتش روانه قم شد. در سال 1363 مسئول عقیدتی سیاسی پایگاه نوژه در همدان بود. اما پس از حدود یک سال آنرا نیز به کناری نهاد و به حوزه بازگشت. در حوزه علمیه قم مدتی در دادگاه ویژه روحانیت به عنوان بازپرس، مسؤول رسیدگی به تخلفات روحانیت و قضات شد. اما کار قضائی را پس از دو سال تجربه برای همیشه به کناری نهاد. وی مدت کوتاهی مدیر مدرسه علمیه فریمان بود و چند صباحی نیز مقدمات و شرح لمعه تدریس کرد.   حضور در جبهه‏ و مجروحیت قابل در طول جنگ تحمیلی بارها به جبهه رفت و مجروح شد. ترکش کنار نخاع او بیش از ریع قرن همنشینش بود. به گفته برادرش هادی: «هر وقت لشگر 5 نصر سپاه خراسان عملیات داشت، از جبهه زنگ می زدند و احمد بدون توجه به مشکلات زندگی، ساکش به دستش بود و به سرعت خود را به مناطق عملیاتی می رساند. ارتباط تنگاتنگی با برخی از فرماندهان سپاه از جمله شهید فرودی از فرماندهان برجسته سپاه مشهد داشتند و بدین ترتیب در جبهه ها حضور پیدا می کردند.» دیگر برادرش ابوالقاسم در عملیات کربلای پنج به درجه شهادت رسید و محمود یکی دیگر از برادرانش نیز در جریان جنگ بشدت مجروح شد ودر زمره جانبازان جنگ تحمیلی است.   کنار گذاشتن لباس روحانیت احمد قابل داوطلبانه لباس روحانیت را به کناری نهاد. وی در این باره در سال 1385 نوشته است: «من در تابستان سال 1370 به اختیار خود، لباس روحانیت را کنار گذاشتم. علت آن چند چیز بود: «آن لباس، بسیار دست و پا گیر و زحمت آفرین است. در گرمای تابستان، شلوغی جمعیت، هنگام پیش آمدهایی که شتاب در آن لازم است، سفر، رانندگی و ... حقیقتا مزاحم رفتار طبیعی آدمی می‏شود. آن لباس، موجب انگشت نما شدن در مجامع عمومی است که آثار زیانباری را برای فرد ملبس و جامعه‏ی او در پی داشته و دارد. غرور کاذب اکثر افراد ملبس به لباس روحانیت، منجر به عدم مراعات اخلاق انسانی اسلامی در بسیاری از مراودات اجتماعی آنان شده است و تنها عامل تسهیل کننده‏ی این رفتار ناپسند، تفاوت لباس روحانیان از سایر مردم بوده است. پیامبر خدا و ائمه‏ی هدی به عدم تمایز لباسی از سایر مؤمنان مشهور بودند، تا جایی که افراد غریبه، در اولین حضور خود در جمع مسلمانان، نمی توانستند پیامبر (ص) و یا ائمه را از دیگران تشخیص دهند، و این نکته در اندیشه‏ی شریعت محمدی (ص) به عنوان «فضیلت» شناخته شده است. اگر « عدم تمایز لباسی» را فضیلت بشماریم، نتیجه ی آن «نامطلوب بودن تمایز لباسی» است و این نکته ای است که نباید از آن غفلت کرد. امام صادق (ع) در روایتی معتبره تصریح می کند که «بهترین لباس، در هرزمان، لباس عموم مردم آن زمان است» که حکم «استحباب شرعی» را برای لباس غیر روحانیان ثابت می کند. اگر «پوشیدن لباس عموم مردم» برای هر مسلمانی «مستحب» باشد، نپوشیدن آن و انتخاب لباس های متمایز که موجب انگشت نما شدن در میان جمع می شود مطمئنا «مکروه» خواهد بود.» 
در تابستان سال 1376 و پس از انتخاب سیدمحمد خاتمی به ریاست جمهوری، همراه با دو نفر از دوستانش، به جرم انتشار بیانیه‏ی تبریک آیت‏الله منتظری به سیدمحمد خاتمی در شهر قائن، به مدت 4 روز بازداشت شد.  بار دوم در آبان ماه همان سال، به همراه محمد حسن ظریف جلالی در مشهد بازداشت شده و پس از گذراندن 36 روز بازداشت، در بهار سال 1377 محاکمه و به یک سال حبس تعلیقی به مدت 5 سال محکوم شد. قابل برای سومین بار در تاریخ 10 دی 1380، به جرم اقدام علیه امنیت ملی، اهانت به رهبر معظم انقلاب و تبلیغ علیه نظام اسلامی بازداشت شده و پس از گذراندن 125 روز زندان انفرادی در اوین، به قید وثیقه آزاد شد. در 20 آذر 1388 قابل که بعد از مرگ حسینعلی منتظری برای مراسم تشییع او از مشهد به قم سفر می‌کرد در بین راه نیشابور بازداشت شد. روز 21 خرداد 1389 پس از 170 روز زندان، با قرار وثیقه 500 میلیون ریالی و با حکم رییس شعبه 5 دادگاه انقلاب مشهد آزاد شد. پس از انتشار دفاعیاتش در 23 شهریور 1389 قابل برای پنجمین بار زندانی شد. این دوره‌ی زندان تا دی ماه 89 به طول انجامید. این بار نیز قابل وقایع روزهای زندان را به رشته‌‌ی تحریر درآورد و پس از آزادی موقت منتشر کرد. و بالاخره برای ششمین بار در تاریخ 11 مرداد 1390 برای تحمل باقیماده حبس به زندان وکیل آباد مشهد فراخوانده شد.  
قابل در زندان بیمار شده و پیشرفت بیماری منجر به کاهش مفرط بینایی و چندین بار بیهوشی وی در زندان شد. در نخستین لحظات مرخصی در تاریخ 17 شهریور 90 وی در بیمارستان رضوی مشهد تحت عمل جراحی مغز قرار گرفت. این عمل بیش از پنج ساعت به طول انجامید.  در تاریخ 11 تیر 1391 بالاخره پزشکان بیمارستان میلاد ترکش دوران جنگ را از نزدیک نخاعش خارج کردند تا امکان عکسبرداری مغزی فراهم شود. وی برای دومین بار در تاریخ 16 تیر 1391 تحت عمل جراحی مغز قرار گرفت. بالاخره فعالیتهای مغزی او بعد از 48 ساعت کما، در تاریخ 25 مهر 91 متوقف شد و احمد قابل اول آبان ماه 1391 در سن 55 سالگی در گذشت. پیکر او در بهشت رضای مشهد به خاک سپرده شد.  
نقد ف‍ره‍ن‍گ‌ خ‍ش‍ون‍ت‌ (یادداشتهای سیاسی سالهای 75 تا 79) انتشارات سرائی، تهران 1381 اس‍لام‌ و ت‍ام‍ی‍ن‌ اج‍ت‍م‍اع‍ی‌ (م‍ب‍ان‍ی‌ و راه‍ک‍اره‍ای‌ ح‍م‍ای‍ت‍ی‌ و ب‍ی‍م‍ه‌ای‌ در ق‍رآن‌، روای‍ات‌، اخ‍لاق‌ و ف‍ق‍ه‌ اس‍لام‍ی‌) م‍ؤس‍س‍ه‌ ع‍ال‍ی‌ پ‍ژوه‍ش‌ ت‍ام‍ی‍ن‌ اج‍ت‍م‍اع‍ی‌، 1383 مبانی شریعت (مباحثی در مبانی و اصول فقه) مرداد 1391 نقد خودکامگی (یادداشتهای سیاسی سالهای 83 تا 88 و اشعار) آبان 1391 وصیت به ملّت ایران (یادداشتهای سیاسی و مصاحبه‌های سالهای 88 تا91) آبان 1391  

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۰۹:۳۸

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۰۹:۳۸

احمد قابل

خلاصه زندگی نامه

 احمد قابل، عضو مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم، پژوهشگر دینی و از شاگردان آیت الله منتظری که معتقد به شریعت عقلانی بود. وی پس از طی یک دوره بیماری، در 55 سالگی در مشهد درگذشت. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع