ابوسهل ویجن (بیژن) بن رستم کوهی در سال 330 هجری قمری در طبرستان به دنیا آمد. پسوند "کوهی" که در بعضی منابع "قوهی" نیز یاد شده است، به معنای "قهستان" یا "قوهستان" یا "کوهستان" می باشد. طبق تحقیقات "دکتر حسین اسلامی ساروی"، پژوهشگر و نویسنده، محل تولد او منطقه "فریم" از توابع "دودانگه" شهرستان "ساری" می باشد. از گذشته واژه "کوهی" در مناطق "ساری" و "بهشهر" بیشترین کاربرد را داشت. او پس از گذراندن تحصیلات مقدماتی جهت ادامه تحصیل راهی "بغداد" شد و سپس به "شیراز" بازگشت و به رصد ستارگان پرداخت. او در بغداد رصدخانه ای افتتاح نمود و برای اولین بار به محاسبه "نصف النهار" پرداخت و به روایتی او کاشف کهکشان "آندرومد" بود.کوهی به جز نجوم در ریاضیات و به خصوص هندسه نیز صاحب نظر بود. نظریه "پرگار تام" از ابداعات اوست. او تلاش خود را صرف مسائلی کرد که "ارشمیدس" و "آپولونیس" طرح کرده بودند و توانست معادلات بالاتر از درجه دوم را حل و شرایط قابل حل بودن آنها بیان کند.ابوسهل کوهی بنا به روایتی در سال 405 هجری قمری در 75 سالگی درگذشت. 
ابوسهل کوهی پس از فراگیری دانش مقدماتی برای تکمیل تحصیلات نزد استادان مختلف علمی رفت و یا با آنها به مکاتبه پرداخت تا خود به درجه استادی رسید. نامه هایی که بین او و "ابواسحاق بن هلال" رد و بدل شده است، در تاریخ ثبت شد. ابوسهل در جوانی از شاگردان "ابو حامد صاغانی" بود.او سپس مانند بسیاری از دانشمندان معاصر خود برای علم آموزی به "بغداد" که در آن زمان از شهرهای علمی و عالم پرور دنیا محسوب می شد، سفر کرد و پس از پایان دوره علم آموزی به "ایران" بازگشت و در "شیراز" ساکن شد. 
ابوسهل کوهی از اولین کسانی بود که اقدام به محاسبه "نصف النهار" نمود و از دیگر نکات برجسته کشفیات او در عرصه نجوم بنا به روایتی، کشف کهکشان "آندرومد" می باشد. رصد ستارگان در شیرازابوسهل کوهی در زمان "عضدالدوله دیلمی"، خلیفه وقت، در سال 359 هجری قمری به شیراز رفت. وی به دستور "عضدالدوله" و به سرپرستی "عبدالرحمن صوفی" در "شیراز" مشغول رصد ستارگان شد و "احمد بن محمد بن الجلیل سجزی" و دانشمندانی دیگر با وی همکاری کردند. او در رصد نقطه های "انقلاب صیفی" و "شتوی" در "شیراز" همکاری داشت.ابوسهل دست به اختراعاتی در نجوم زد و به وسیله آنها توانست حرکات ستارگان را بسیار دقیق تشخیص دهد. "ابوریحان بیرونی" در کتاب "تحدید نهایات الاماکن" به رصدهای ابوسهل کوهی در "شیراز" اشاره کرده است. ساخت رصدخانه بغدادپس از مرگ "عضدالدوله دیلمی"، "شرف الدوله دیلمی" در "بغداد" به حکومت رسید. وی دستور داد که ابوسهل کوهی به "بغداد" نزد او برود. به طور معمول پادشاهان آن زمان، دانشمندان به ویژه منجمان را در اطراف خود نگاه می داشتند و ابوسهل نیز تمام اختراعات خود را از "شیراز" به "بغداد" برد. "شرف الدوله" از او خواست که رصدخانه ای بسازد.ابو سهل کوهی در "دارالمملکت" در آخر بستانی نزدیک دروازه "حطابین" در "بغداد" رصد خانه ای بنا نهاد. بنایی که قاعده اش قطعه کره ای به قطر 5/12 متر بود و در مرکز آن، سوراخی در سقف قرار داد که شعاع های خورشید از آن وارد بنا می شد و حرکات روزانه را رسم می کرد."شرف الدوله" از دانشمندان درخواست کرد که ستاره های هفتگانه را رصد کنند. ابوسهل کوهی این کواکب را رصد کرد و به ثبت رساند.مهمترین کار او در آنجا، رصد دقیق ورود خورشید به "برج سرطان" و ورود آن به "برج میزان" بود. 
کوهی در ریاضیات، به‌ ویژه هندسه جایگاه بلندی داشت. ابوسهل کوهی نخستین ابداع کننده نظریه پرگار تام بود. پرگار تام ابزاری است برای رسم مقاطع مخروطی مانند دایره، سهمی، بیضی، هذلولی و همچنین خط راست. وی ابتدا راه ترسیم خط مستقیم، دایره و مقاطع مخروطی را با این پرگار شرح داد و سپس به بیان نظریه پرداخت.کوهی تلاش خود را صرف مسائلی کرد که "ارشمیدس" و "آپولونیس" مطرح کرده بودند. او معادلات بالاتر از درجه دوم را حل کرد و شرایط قابل حل بودن آنها را مورد بحث قرار داد .او رساله ای در نواقص مسائل "ارشمیدس" نوشت. کوهی با تجزیه معادلات، شرایط داشتن ریشه مثبت معادله را بیان کرد.او در ساخت هفت ضلعی منتظم روشی کاملتر از روش منسوب به "ارشمیدس" ابداع کرد. کوهی روشی در اندازه گیری جسم سهمیگون نیز ارائه کرد که تا اندازه ای واضحتر و ساده تر از راه حل "ارشمیدس" بود. 
گذشته از آثار ارزشمند ابوسهل کوهی که به صورت دست‌ نوشته ‌های متعدد موجودند و تصحیح، ترجمه و مطالعه شده‌ اند، برخی از آثار او مفقود شده اما آثار به جا مانده از این دانشمند بزرگ به شرح زیر است:رساله فی استخراج مساحه الجسم المکانی یا اندازه گیری جسم سهمگینرساله فی البرکار التام و العمل بهرساله فی معرفت مایری من السما و البحررساله فی استخراج ضلع المسبع فی الدائرالمسائل الهندسهزیادات لکتاب اقلیدس فی المعیاتمراکز الاکراخراج الخطینصنعت الاسطرلاباستخراج سمت القبلهتقسیم الکره بسطوح مستویهدوایر حماسهپرگار تامرساله فی استخراج ضلع المسبع المتساوی الاضلاع 
سال درگذشت ابوسهل کوهی دقیق مشخص نیست اما با توجه با شواهد و قرائن و بنا به گفته "ابن قفطی"، مورخ، او در سال 405 هجری قمری در 75 سالگی درگذشت. 
"ابوریحان بیرونی" در کتاب "قانون مسعودی"، کوهی را از دانشمندان برجسته زمان خود در هندسه نامیده است."ابن قفطی"، مورخ در شرح حال او آورده است: «ابوسهل کوهی منجم، فاضل کامل و عالم به علم هیئت و صنعت آلات ارصاد بود. او در هندسه و هیئت معرفتی به کمال داشت و کار را به نهایت رسانیده بود.»"حکیم عمر خیام نیشابوری"، ابوسهل را ریاضیدانی عالی مقام می دانست. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۱:۱۵:۳۸

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۱:۱۵:۴۰

ابوسهل بیژن کوهی

خلاصه زندگی نامه

 ابوسهل ویجن (بیژن) بن رستم کوهی، ریاضیدان و منجم ایرانی قرن چهارم که برای نخستین بار به محاسبه "نصف النهار" پرداخت و نظریه "پرگار تام" از ابداعات اوست. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع