جستجو در مطالب و اشخاص
آیت الله حاج سید هاشم میردامادی ـ معروف به نجف آبادی ـ (در برخی منابع سید هاشم حسینی میردامادی) فرزند میرعبدالحسیب و پدر بزرگ مادری مقام معظم رهبری (آیت الله خامنه ای) میباشند.ایشان در سال 1303 قمری (1265 ش) در نجف اشرف در خاندان علم و فضیلت دیده به جهان گشود. نسب او با سی واسطه به «ابوالحسن محمد دیباج» فرزند امام صادق (ع) می رسد. بیشتر نیاکان وی از دانشمندان و رجال علمی، نظیر حکیم نامور عصر صفوی، میرداماد، صاحب قبسات، صراط مستقیم، سدره النمتهی و...، و علامه میر محمد اشرف، مؤلف فضایل السادات، اشرف المناقب، علاقه التجرید و... بودند.سید هاشم دو ساله بود که پدرش را از دست داد و با سرپرستی مادرش بزرگ شد. وی تحصیلات خود را با آمورش علوم دینی آغاز کرد و به درجه اجتهاد رسید. ایشان در نجف اشرف با بی بی سکینه ازدواج کرد و چندی بعد (در سال 1210 هجری شمسی) به مشهد مقدس آمد و با اقامت در این شهر به ارشاد مردم، تفسیر قرآن کریم و تألیف کتاب روی آورد و در یکی از شبستان های مسجد گوهر شاد که رفته رفته به نام خودش شهرت یافت، آیه های قرآن را تفسیر می کرد که با استقبال گروهی از طلاب، فضلا و علاقه مندان رو به رو شد. مبنای تفسیر او مجمع البیان، نگاشته شیخ طبسی بود.همسر اول او در جوانی درگذشت. خدیجه میردامادی (مادر حضرت آیت الله سید علی خامنه ای) تنها فرزندش از همسر اولش است.ازدواج دوم او با دختر ملا عبدالله واعظ تبریزی بود که از وی صاحب چهار پسر به نامهای (سید حسین، سید محمد، سید علی و آیت الله سید حسن میردامادی) و چهار دختر شد.آیت الله سید هاشم نجف آبادی میردامادی چهار بار به حج مشرف شد. ایشان اهل ذوق و عرفان بود و محضر عرفایی چون سید احمد کربلایی و سید مرتضی کشمیری را درک کرده بود. به تصریح مقام معظم رهبری بین پدر (آیت الله سید جواد خامنه ای) و آیت الله سید هاشم نجف آبادی (پدربزرگ) این زهد و عرفان وجهی مشترک بود.وی علی رغم مقام علمی، عرفانی، زهد و تقوا در تحولات سیاسی – اجتماعی مشهد حضوری فعال داشت. از آن جمله حضور در قیام مسجد گوهرشاد است.آیت الله حاج سید هاشم میردامادی سرانجام، در شب سه شنبه 23 جمادی الثانی سال 1380 قمری به علت بیماری قلبی، در سن 77 سالگی دار فانی را وداع گفت و در جوار حرم مطهر امام رضا (ع) در رواق دارالسعاده به خاک سپرده شد. 

این عالم ربانی که در کودکی پدر خویش را از دست داد برای امرار معاش مجبور به کار کردن بود اما طبع بلند و نبوغ او در فراگیری علم و البته درآمیختگی اش با روحانیت و حضور مستمر در جلسات مذهبی و علمی و نفس کشیدنش در محضر مراجع و طلاب علوم دینی باعث شد تا به زودی راهی دیار علم و معرفت شود.فرزندش مرحوم حجت الاسلام والمسلمین سيد حسن ميردامادی می گويد: «پدرم آيت الله سيد هاشم نجف آبادی فرمودند: قبل از سنين بلوغ بيشتر وقت من در مجالس علماء و رجال علمی و مراجع عاليقدر می گذشت و آمادگی فوق العاده ای برای کسب فضيلت و پذيرش هر گونه استفاده علمی را داشتم و تنها آرزوی من رسيدن به مقامات عاليه علم و عمل بود. از طرفی مادرم اصرار داشت که به خاطر سختی در امرار معاش کار کنم تا اين که از يکی از اساتيد خواستم نزد مادرم بيايد و مشکل را حل کند...»آیت الله سید هاشم میردامادی بعد از گذراندن علوم مقدماتی وارد حوزه علمیه نجف اشرف شد و از محضر اکابر و بزرگان فقه و اصول آن دیار همچون آیات و مراجع عظام آخوند خراسانی، میرزا محمد تقی شیرازی (معروف به میرزای کوچک)، میرزای نائینی، حاج سید ابوالحسن اصفهانی و دیگر بزرگان بهره برد و از دروس اخلاق و عرفان حضرات آیات سید احمد کربلایی، سید مرتضی کشمیری و میرزا جواد آقا تبریزی استفاده کرد و در دوران جوانی به درجه اجتهاد و مقام شامخ علمی رسید. 

پس از کودتای سال 1299 شمسی، کشف حجاب رضاخانی در ایران باعث شد که نهضتی متشکل از علمای ربانی و مردم در راستای احیای فرهنگ اسلامی و مقابله با ترویج فرهنگ غربی شکل بگیرد. در این میان آيت الله حاج سید هاشم ميردامادی نقش مؤثر و مهمی داشت و منزل ایشان بارها محل تجمع و جلسات علما با همراهی مردم متدین برای هماهنگی جهت مقابله با اعمال دین ستیزانه رضا خانی شد؛ و در نهایت این جریان عمومی منتهی به حادثه معروف و دلخراش مسجد گوهرشاد در سال 1314 هجری شمسی شد. حادثه مسجد گوهرشاد: در راستای مخالفت با کشف حجاب، مراسمی در مسجد گوهرشاد با سخنرانی آیت الله بهلول برگزار شد که پس از لحظاتی با حمله مأموران حکومتی، این مسجد به خاک و خون کشیده شد. به دنبال بازداشت آيت الله العظمی قمی، مردم مشهد در منازل علمایی همچون آيت الله اردبيلی و آيت الله سيد هاشم ميردامادی تجمع کردند تا اینکه در تير ماه سال 1314 شمسی (ربيع الثانی سال 1354 قمری) مأموران دستگاه مسلحانه وارد منازل علما شدند و عده‌ای را مجروح و دستگير نمودند. پس از آن، مردم به مبارزه خود ادامه دادند و به مسجد گوهر شاد رفتند. مأموران حکومتی نیز دوباره حمله کرده و کشتار وسيعی را به راه انداختند و رهبران و علمای نهضت را همانند حضرات آیات سيد هاشم ميردامادی، سيد يونس اردبيلی، شاهرودی و نهاوندی را بازداشت نمودند.   تبعید به سمنان: علمای فوق‌الذکر از جمله آیت‌ الله هاشم نجف‌آبادی پس از بازداشت به تهران اعزام و زندانی می‏شوند. پس از مدتی آیت الله نجف آبادی به سمنان تبعید شد. آن مرحوم بعد از دوران تبعید، مدتی را به شهر ری می رود و مورد توجه مردم آن سامان قرار می گیرد و در حرم حضرت عبدالعظیم حسنی، بزرگ ترین نماز جماعت شهر را تشكیل می دهد. در سال 1320 شمسی آيت الله حاج سید هاشم ميردامادی بار دیگر به شهر خویش مشهد الرضا (ع) بازگشت و مدت مدیدی را به اقامه نماز جماعت و تفسیر قرآن در مسجد گوهرشاد و نیز پژوهش و تألیف و تصنیف آثار نوشتاری در حوزه معارف دینی و مکتب فکری اهل بیت (ع) پرداخت.  

برخی منابع درباره حاج سید هاشم نوشته اند که فردی روشن ضمیر و آزاد از تعصبات خشک بود و با معیار های عقلی و شرعی رفتار می کرد. در کارهایی که دلیل و منطق نداشت قدم نمی گذاشت؛ در برابر مخالفت با خرافات کم نظیر بود، با جنجال و هیاهو و داد و فریاد موافق نبود، اصرار داشت صداها در فرستادن صلوات بیش از اندازه بلند نشود و شواهدی قرآنی و روایی بر این موضوع ارائه می نمود. او می گفت خداوند به شما نزدیک است و لازم نیست هنگام دعا فریاد بزنید. او مردی متقی، پرهیزگار، خوش اخلاق و خدا ترس بود و با قناعت زندگی می کرد. عرفان و سلوک: سيد هاشم، مقدمات و سطح را با جديت كامل نزد مدرسان معروف گذرانده و به درجه رفيع اجتهاد نائل آمد؛ اما آن چه آن مرحوم را بعدها در ميان اقران خود ممتاز و شاخص کرد، جنبه عرفانی و سلوك او بود. ايشان از استادان اخلاق و عرفان آن دوره مانند سيد احمد كربلايی، سيد مرتضی كشميری، آقا ميرزا جواد ملكی بهره های بسيار برد. در اين ميان با مرحوم سيد احمد كربلايی بسيار مأنوس بود و شاگرد خاص آن جناب گرديده بود. آن مرحوم از دو استاد خود، ميرزا محمدتقی شيرازی و حاج سيد احمد كربلايی بسيار ياد می كرد و از ياد آنان لذت می برد و از سجايای اخلاقی آن دو داستان هايی نقل می فرمود. او مکرر می فرمود: «بعد از آقاميرزا محمدتقی شيرازی، ديگر كسی به آن مهذّبی و پاكی نديدم». درباره مرحوم سيد احمد كربلايی می فرمود: «اين مرد، همواره حال انقطاع و توجه به خدا داشت و گاهی كه با شاگردان مشغول صحبت بود و می خنديدند، در اثناع توجهی به خدا می كرد و از گوشه های چشمش اشك جاری می گشت و در آن حال به احدی توجه نداشت» باز از مرحوم سيد احمد كربلايی نقل می فرمود كه «كاملاً بر نفس خود مسلط بود و مانند او كسی را نديدم». تقوا و زهد: موفقيت آن جناب در زهد و بی رغبتی به دنيا و تقوای، كم نظير بود که مورد غبطه ديگران قرار می گرفت. اصالت و نجابت خانوادگی و تقيد مادر وی به عبادات و سنن و ادعيه، شوق كامل از عنفوان جوانی به تكميل نفس و تهذيب و طهارت روح، مراوده با مردان حق و رياضت های مشروع، همگی دست به دست هم داد و از او وجودی ساخت كه جز رضای الهی، چيزی در نظرش جلوه نمی كرد. حبّ و بغض او، روی محور خدا بود و در مدت عمر، ذره ای آلودگی پيدا نكرد. از بعضی افراد كه می خواستند از رفاقت سوء استفاده کنند، برای خدا قطع رابطه كرد و از مشتبهات جداً گريزان بود. پايه زندگی را بر قناعت گذارده بود و زندگی بسيار ساده ای داشت. مازاد را در راه خدا انفاق می كرد و با تجملات و زياده روی، سخت مخالف بود و توكلی فوق العاده داشت و نافله های شب او طولانی و از خوف خدا بسيار می گريست. تمام نمازهای طول عمر خود را دوباره گذارد و به ادعيه بسيار توجه داشت. ذكر يونسيّه او در سجده معروف بود. بسيار در اثنای حضور در نجف اشرف به مسجد سهله می رفت و عبادت می كرد. از شهرت گريزان بود و ديگران را نيز بر حذر می داشت. 

آیت الله میردامادی نجف آبادی، در طول عمر بابرکت خود، آثار متعددی را تألیف نمود که برخی از آنها عبارتند از:خلاصۀ البیان فی تفسیر القرآن (دوره کامل تفسیر فارسی قرآن)حاشیه بر العروة الوثقیمباحث الفاظ مرحوم میرزای نایینیقسمتی از آخرین دوره فقه آخوند خراسانی(ره) در مبحث بیعرساله ای در علم اخلاق و عرفان و شرح حال علمای بزرگترجمه کتاب «سيف الامّه» مرحوم نراقی. ترجمه این کتاب توسط ایشان ناتمام ماند و بخشی از آن توسط فرزندش سيد حسن ترجمه گرديد. 

توضیحی در ارتباط با تفسیر قرآن (خلاصۀ البیان فی تفسیر القرآن) توسط آیت الله هاشم نجف آبادی:  یکی از آثار سبك نگارش این تفسیر، شبیه منهج الصادقین است و سبك خود تفسیر روایی و مأثور می ماند. نگاه این تفسیر غالباً به تفاسیر مجمع البیان و صافی است. قبل از املا چند دوره تفسیر قرآن برای اقشار مختلف مردم مشهد توسط آن مرحوم، املا و تصحیح گردیده است. وی هر روز که برای املا و تفسیر، در منزل خود، در اتاقی خاص حاضر می شد؛ ابتدا غسل می کرد و وضو می گرفت و ادعیه خاص می خواند و قرائت قرآن می کرد و بعد برنامه را شروع می کرد. روش آن مرحوم در تفسیر خلاصة البیان: الف) ترجمه آیه مورد نظر.ب) ذکر روایاتی در مورد آیه مورد نظر و توضیحی در روایت بیان شده ذیل آیه (جرح و تعدیل راویان سند و بیان مقصود امام، علیه السلام)ج) بیان نکات ادبی و شان نزول و بیان نظر مفسران.د) بیان نوع سیاق آیه با آیات مرتبط (قبل و بعد) و نتیجه گیری علمی و اخلاقی. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۱۰:۴۱

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۱۰:۴۱

آیت الله هاشم میردامادی نجف آبادی

خلاصه زندگی نامه

 آیت الله سید هاشم میر دامادی نجف آبادی، پدر بزرگ مادری آیت الله خامنه ای رهبر معظم انقلاب، از علمای برجسته ای است که علی رغم مقام علمی، عرفانی در تحولات سیاسی – اجتماعی از جمله در قیام مسجد گوهرشاد مشهد حضوری فعال داشت.    

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع