آیت اللّه حاج میرزا جواد آقا تهرانی، در سال 1283 ه.ش، در خانواده ای مذهبی در "تهران" دیده به جهان گشود. پس از اتمام تحصیلات ابتدایی، برای فراگیری علوم دینی راهی "قم" شد و پس از گذراندن مقدمات و بخشی از سطوح حوزوی، به مدت دو سال رهسپار "نجف" گردید و در آنجا از محضر اساتیدی چون، " آیت اللّه مرتضی طالقانی" و " آیت اللّه محمد تقی آملی" بیشترین بهرها برد، وی پس از آن به ایران مراجعت کرد و در "مشهد" در دروس عالی "میرزامهدی غروی اصفهانی" حاضر شد و پس از چندی به تالیف، تدریس و تفسیر قرآن مشغول شد. پشتیبانی های مکرر آیت اللّه حاج میرزا جواد آقا تهرانی، از نظام جمهوری اسلامی در زمینه های مختلف و به ویژه حضور چند باره او در جبهه های جنگ، در آشکار ساختن حقانیت انقلاب سهم به سزایی داشت. ایشان هم چنین، در سال 1358 ه.ش، از حوزه انتخابیه استان خراسان، به نمایندگی مجلس خبرگان قانون اساسی انتخاب شد. ایشان بر روی جلد آثارش به ذکر حروف اختصاری اسم، یا عنوان "جواد" یا "جواد تهرانی" اکتفا می‌ کرد. "بهایی چه می‌گوید؟" (در رد فرقه بهائیت) و "عارف و صوفی چه می‌گویند؟" از جمله آثار انتقادی او بود. آیت اللّه حاج میرزا جواد آقا تهرانی سرانجام، بر اثر بیماری کبد، در آبان سال 1368 درگذشت و بنا بر وصیت خود در بهشت رضای "مشهد" به خاک سپرده شد. 
آیت الله میرزا جواد آقا تهرانی، پس از گذراندن تحصیلات ابتدایی، برای فراگیری علوم دینی، از "تهران" راهی "قم" شد. وی پس از چند سال که مقدمات و بخشی از سطوح را در حوزه علمیه "قم" فرا گرفت، رهسپار "نجف" اشرف گردید. ایشان در مدت اقامت دو ساله خود در "نجف"، از محضر استادانی همچون، "آیت اللّه حاج شیخ مرتضی طالقانی"، "آیت اللّه سید شهاب الدین مرعشی نجفی" و "آیت اللّه حاج شیخ محمد تقی آملی" بهره های علمی و اخلاقی فراوانی برد. او بر خلاف اینکه تصمیم داشت در "نجف" بماند و تحصیلاتش را ادامه دهد، با رسیدن نامه ای از مادر بزرگوارش که وی را به تهران فرا می خواند، به تهران بازگشت. ایشان تحصیل را واجب و اطاعت امر مادر را ضروری تر می دانست. سه روز پس از بازگشت به تهران، رهسپار ارض اقدس طوس و آستان ملکوتی حضرت علی بن موسی الرضا علیه آلاف التحیه والثناء شد، و از آغازین روزهای ورودش، درس و بحث علمی را در محضر فحول علما و اساتید برجسته پی گرفت. اساتید آیت اللّه میرزا جواد آقا تهرانی، همواره در پی کسب دانش و معارف اهل بیت علیهم السلام بود و از هیچ کوششی در این راه فروگذار نمی کرد. از مهمترین اساتید ایشان عبارتند از: -آیت اللّه سید شهاب الدین مرعشی نجفی -آیت اللّه حاج شیخ مرتضی طالقانی -آیت اللّه حاج شیخ هاشم قزوینی -آیت اللّه حاج شیخ محمد تقی آملی -آیت اللّه میرزا مهدی غروی اصفهانی آیت اللّه میرزا جواد آقا، از لحاظ مشی علمی و سلوک معنوی، بسیار تحت تأثیر آیت اللّه میرزا مهدی غروی اصفهانی بود و یکی از ارکان مکتب او به شمار می آمد. 
آیت اللّه میرزا جواد آقا تهرانی،  از استادان برجسته حوزه علمیه مشهد بود و به تدریس فقه و اصول، تفسیر قرآن، معارف اعتقادی و فلسفه اشتغال داشت. از مهمترین شاگردان ایشان عبارتند از: -حضرت آیت الله سید علی خامنه ‌ای -محمود انصاری -علی ‌اکبر علیزاده -محمد واله -محمد مهدی رکنی یزدی 
در طول مبارزات اسلامی ملت ایران بر ضد حکومت پهلوی، آیت الله میرزا جواد آقا تهرانی از پیشگامان نهضت بودند، اطلاعیه های انقلابی او به همراه دیگر آیات عظام در "مشهد" و حضور پی گیر او در مراسم راهپیمایی و اعتراض ها و تحصن ها، از خاطرات فراموش نشدنی وی در روزهای انقلاب در مشهد بود. ایشان پس از پیروزی انقلاب اسلامی، همواره از بارزترین چهره های حامی انقلاب بود و چندین بار برای دیدن حضرت امام خمینی رحمه الله در فرصت های مختلف به "تهران" رفت. پشتیبانی ایشان از انقلاب اسلامی در مراحل مختلف، حاکی از روحیه ظلم ستیزی آن عالم جلیل القدر دارد. قبل از انقلاب، ایشان از مخالفان رژیم طاغوت بود و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی همواره از حامیان مخلص نظام به شمار می رفت. 
آیت الله میرزا جواد آقا تهرانی، در راستای پشتیبانی از نظام جمهوری اسلامی، در سال های آخر زندگی و با همان قدّ خمیده و کمانی، چهار بار در جبهه نبرد حاضر شد و لباس بسیجی به تن کرد. ایشان روزی چهارده گلوله خمپاره به نام چهارده معصوم شلیک می کرد که کاملا به هدف اصابت می کرد. خود مرحوم میرزا جواد آقا نقل کرده است: "روزی قرار شد خمپاره بزنم. مجبور شدند به علت خمیدگی پشتم، چهار پایه ای بیاورند و من روی آن قرار گرفتم و یک نفر هم از پشت دو گوش مرا گرفت و من گلوله را در لوله آن انداختم". 
آیت اللّه میرزا جواد آقا تهرانی، از لحاظ علمی و اخلاقی مورد قبول و اعتماد حوزه علمیه خراسان و مردم متدین مشهد بود، مجلس و محفلش نورانی و برای فضلا و اهل علم بسیار مغتنم بود، ایشان هم چنین، از فضایل و کمالات نفسانی والایی برخوردار بود و در ساده زیستی و بی اعتنایی به مظاهر فریبنده دنیا شهره بود. احترام به مقام علما آیت اللّه میرزا جواد آقا تهرانی، در حین تدریس همیشه مراقب بود که به بزرگان علمی و دینی احترام بگذارد و اهانت به آنان را گناهی بزرگ می شمرد. ایشان شاگردانش را از تمسخر و بی احترامی به دیدگاه های علما باز می داشت و در این باره می فرمود: "شخصی کتاب وسیله النجاه مرحوم آیت اللّه العظمی اصفهانی را از روی تمسخر و بی احترامی به کناری پرت کرد و در همان لحظه نعمت زبان از وی گرفته شد". میرزا جواد آقا همواره در نقد دیدگاه های دیگران برای پرهیز از پایین آمدن مقام آنها، نام فردی را به میان نمی آورد. هنگامی هم که نام یکی از علما را ناخواسته بر زبان می آورد، ابتدا وی را به بزرگی و عظمت علمی می ستایید، بعد در نهایت ادب وتواضع به نقد نظر او می پرداخت. احترام به شاگردان آیت اللّه میرزا جواد آقا تهرانی، هم ردیف شاگرانش بر زمین می نشست و هیچ گاه برای خود جای خاصی را در نظر نمی گرفت. او با فروتنی تمام بر روی دو زانو می نشست و بدون اینکه به جایی تکیه کند، با تبسّم آمیخته با ادب و احترام درس می داد. همین احترام به شاگردان و حفظ شخصیت آنها، موجب رونق درسش می شد. هنگامی که یکی از شاگردان پرسشی بی جا می کرد و موجب خنده دیگران می شد، برای اینکه او را از شرمندگی درآورد، سخن وی را به وجهی پسندیده تعبیر می کرد و آن گاه پاسخی شایسته بیان می فرمود. این چنین بود که حوزه درس مرحوم میرزا، حلقه انس و محبت گشته بود. ساده زیستی آیت اللّه میرزا جواد آقا تهرانی، با وجود جایگاهی که داشت، ساده زندگی کرد و از مال دنیا هیچ نیندوخت. لباس هایش غالبا از پارچه های ارزان و حتی گاهی نامرغوب، ولی همواره تمیز و بدون پارگی بود. او در دوران سکونتش در "مشهد"، بیش از دوازده خانه عوض کرد که همه آنها استیجاری بود. آخرین منزل وی هم، خانه ای کوچک متعلّق به پسر بزرگش بود. اطرافیان فراوان از او می خواستند در منزل بزرگ تری زندگی کند، ولی آن مرحوم هرگز این سخنان را نپذیرفت. آنچه بعد از وفات از آن بزرگوار باقی ماند، تنها همان لباس های ساده و اندک او بود. تواضع پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرماید: "هر که برای خدا فروتنی کند، خدا او را بلندی می دهد و هر که تکبر ورزد، خدا او را پست کند". میرزا جواد آقا تهرانی نیز، انسانی وارسته بود که با کوهی از معرفت، چنان فروتن زندگی کرد که نمی توان لقبی جز بنده صالح و شایسته به وی داد. چه بلند است مقام میرزا که با وجود علم و کمالات بی شمار، هرگز اجازه نمی داد کسی دست او را ببوسد یا او را آیت اللّه خطاب کند. یکی از روحانیون می گوید: روزی موفق به بوسیدن دست ایشان شدم و از اتاق بیرون رفتم و بازگشتم، میرزا فرمود: "چون تو دست مرا بوسیدی، من هم کفش های تو را بوسیدم". مرحوم میرزا جوادآقا هیچ گاه سخنان خود را در منزل به صورت امر و نهی بیان نمی کرد و با وجود کهولت سن، گاه در کنار حوض آب لباس های خود را می شست یا حیاط را جارو می کرد. عشق به اهل بیت علیهم السلام آیت اللّه میرزا جواد آقا تهرانی، بلبل بوستان اهل بیت علیهم السلام بود و با ندای گرم مسیحایی خویش، تشنگان و عاشقان اهل بیت علیهم السلام را سیراب می کرد. پرورشگاه و آموزشگاه مرتضوی در مشهد، شاهد عاشوراهایی است که او برای انبوه عزاداران عاشورا قرائت می کرد. او خاکساری را تا بدانجا رسانده بود که برای آرامش روح خود و اظهار ارادت به آستان سرور شهیدان و ترویج این فرهنگ در جامعه، در عاشورای حسینی مشک آب بر دوش می گرفت و سقای تشنه لبان می شد. روحیه مبارزه طلبی از خصوصیات دیگر آن عالم وارسته روحیه جهاد و مبارزه با دشمنان خدا بود. ایشان از افراد زبون و ترسو خوشش نمی آمد، و از افرادی که غیرت دینی داشته و شجاع بودند، تعریف می کرد. از این رو به "شهید نواب صفوی" علاقه مند بود و برایش دعا می کرد و می فرمود: "نواب خود را تربیت نموده است". ایشان وقتی باخبر شد که "شهید نواب" و جمعی از فدائیان اسلام به "مشهد" وارد شده اند، به ملاقات آن جوانان رشید اسلام رفت و در کنار "شهید نواب صفوی" قرار گرفت. 
حجت الاسلام والمسلمین قرائتی در برنامه "سمت خدا" در تاریخ سوم اردیبهشت سال 1392، در رابطه با "اخلاص" خاطره ای از آیت الله جواد آقا تهرانی، نقل کردند که به شرح زیر است: آیت الله میرزا جواد آقا تهرانی از علما درجه یک مشهد بودند، زمان طاغوت از من دعوت کردند که برای تدریس روش کلاس داری به مشهد بروم و طلبه های مشهد را آموزش دهم. من خانه قم را دادم و برای یک سال خانه ای در مشهد اجاره کردم. یک عهدی با امام رضا بستم که یک سال هرگونه کلاس درسی شامل حوزه ، دانشگاه و دبیرستان در مشهد داشته باشم و هیچ حقوق و تشکری نمی خواهم ، در عوض شما از خدا بخواه من آخوند مخلص بشوم. بعد از سه چهار ماه سر کلاس طلبه ها بودم و هنگام خروج به علت اینکه کلاس شلوغ بود، یکی از طلبه ها مرا دید و جلو تر از من خارج شد، من دوست داشتم که احتراما به من تعارف کند. در همین لحظه متاثر شدم که بر عهد خود نبودم و فهمیدم که طبق آیه های سوره انسان اخلاص نداشتم. رفتم و گوشه ای از مسجد نشستم و سپس نزد آیت الله تهرانی رفتم و گفتم که یادتان هست که به گفته شما به اینجا آمدم، چند ماه نیز تدریس کردم و هیچ حقوقی هم نگرفتم؛ اما امروز یک دسته گل به آب دادم. نه پول گرفتم و نه آخرت دارم، ایشان پرسیدند چرا، گفتم چون هنگام خروج دیدم به من تعارف نشد یه جوری شدم. ایشان بعد از این داستان شدیدا گریه می کردند و فریاد می کشیدند و من هم ناراحت بودم که چه شده است و از ایشان می خواستم که گریه نکند. ولی آنچنان گریه شدید شده بود که اشک از محاسن ایشان می چکید. گریه که تمام شد به من گفتند: برو به حرم و از امام رضا (ع) تشکر کن که وسط عمرت فهمیدی که مخلص نیستی من امروزکه 80 سال دارم می گویم که دم درب باید به من تعارف کنند. 
آیت الله میرزا جواد آقا تهرانی با وجود اشتغالات علمی بسیار، هرگز از توجه به مردم و مسئولیت های اجتماعی دور نماند. ایشان همواره به شاگردان و دوستان، رعایت تقوا و برآوردن نیاز مردم را یادآوری می کرد. ایشان، که پرورده مکتب انسان ساز اسلام بود، هیچ گاه تنها به یک زمینه از دین و مذهب نمی پرداخت، و تکلیف الهی خود را افزون بر فراگیری علوم دینی، حضور در جامعه می دانست. نخستین خیریه درمانی در "مشهد" به نام "درمانگاه خیریه بینوایان"، با اشاره و کمک ایشان و جمعی از دوستان پزشک وی در سال 1334 تأسیس و راه اندازی شد. هم چنین نخستین صندوق قرض الحسنه ایران در سال 1342، در "مشهد" با تأیید و همکاری این بزرگوار صورت گرفت. فروشگاه تعاونی و کتاب خانه این مؤسسه قرض الحسنه برای ارائه خدمات رفاهی و فرهنگی به مردم فعالیت چشم گیری داشت. 
آیت الله جواد آقا تهرانی از مخالفان برجسته اصول فکری و مبانی فلسفی و عرفانی (مشائی ـ اشراقی، متعالیه، عرفان و تصوف) معاصر بود؛ ازین رو، در منظر مکتب معارفی خراسان (مکتب تفکیک) یکی از بزرگان این مکتب به شمار می آمد. همچنین از وی در شمار یکی از ناقدان مهم و استوار مکاتب فلسفی یاد شده است. با این همه، میرزا جواد آقا تهرانی از صاحب نظران مباحث فلسفی و از استادان فلسفه در "مشهد" بود که شرح منظومه را به شیوه انتقادی تدریس می ‌کرد. روایت مقام معظم رهبری از درس فلسفه میرزا جواد آقا تهرانی مقام معظّم رهبری كه مدتی در درس فلسفه میرزا جواد آقای تهرانی شركت می‌كردند از آن دوران چنین یاد می‌كنند: «در مشهد یک درس دیگری هم رفتم که درس فلسفه آیت‌اللـه میرزا جواد آقا تهرانی بود. به این طریق که ایشان کتاب منظومه و مطالب مرحوم حاج ملاهادی سبزواری را درس می‌گفتند و ردّ می‌کردند که در حقیقت این درس منظومه ایشان، ردّ منظومه بود. تا اینکه یک کسی از دوستانم که در قم فلسفه خوانده بود، گفت: این درست نیست تو بروی درس منظومه میرزا جواد اقا و ایشان منظومه را ردّ کنند. چون به این ترتیب تو مفاهیم حکمی را یاد نمی‌گیری، لذا خوب است پیش کسی که معتقد به حکمت است بروی و این درس را بخوانی و من هم این حرف را قبول کردم و رفتم پیش شخصی به نام آقا شیخ رضا ایسی که در مشهد بود و ملای قدیمی و فاضل و حکیم و خیلی هم معتقد به حکمت بود. پس نزد ایشان درس منظومه را شروع کردم و ایشان مباحث را با دید کاملاً معتقد به فلسفه بحث می‌کرد.» ناگفته نماند مقام معظَم رهبری پس از اتمام تحصیل در مشهد، در قم نیز مدّتی در درس اسفار و برهان شفا در نزد مرحوم علاّمه طباطبائی شرکت کردند. و مبانی فکری ایشان کاملاً هماهنگ با اهل حکمت صدرائی و عرفان است. (با استناد به روزنامه رسالت "نهضت فلسفی امام خمینی"، ص 38، 31 خرداد 1368) 
آیت اللّه میرزا جواد آقا تهرانی در حوزه علمیه "مشهد" علاوه بر تدریس فقه، تفسیر و عقاید در عرصه قلم و نگارش نیز به اقتضای نیاز زمان، تألیفاتی ارزنده از خود به جای گذاشت، اما اخلاص این مرد الهی هرگز به وی اجازه نداد که از تألیفاتش بهره مادی ببرد، بلکه آنچه را هزینه کرده بود، دقیقا محاسبه و قیمت آن را پشت جلد کتاب تعیین می کرد. ایشان معمولا پرهیز داشت از این که نام و عنوانش به طور کامل و احترام آمیز، روی جلد کتاب نوشته شود. نوعا به "ج" یا "جواد" و در این اواخر به "جواد تهرانی" بسنده می کرد. آثار چاپ شده ایشان که برخی از آنها بارها به چاپ مجدد رسیده، بدین شرح است: -آیین زندگی -میزان المطالب، کتابی دوجلدی در مباحث کلامی -بررسی در پیرامون اسلام در رد نظریات کسروی -فلسفه بشری و اسلامی که در رد کمونیسم و ماتریالیسم "عارف و صوفی چه می گوید؟، در بیان مبادی و اصول تصوف و عرفان و رد آن -بهایی چه می گوید؟ 
آیت اللّه حاج میرزا جواد آقا تهرانی سرانجام، بر اثر بیماری کبد، در سحرگاه سه شنبه دوم آبان ماه 1368 شمسی، برابر با 23 ربیع الاول 1410 قمری دار فانی را وداع گفت. پیکر پاک این فقیه مجاهد و زاهد وارسته، عصر همان روز، با شکوهی خاص تا مرقد امام رضا علیه السلام تشییع و در بهشت رضا علیه السلام در کنار شهدای جنگ تحمیلی به خاک سپرده شد. کسانی که موفق به زیارت مرقد این عالم وارسته در قبرستان بهشت رضا علیه السلام شده اند، ملاحظه کرده اند که مرقد این بزرگوار، فاقد سنگ قبر و مشخصات صاحب قبر است؛ گویا خود ایشان راضی به این امر نبوده اند. بخشی از وصیت نامه آیت الله میرزا جواد آقا تهرانی، در وصیت نامه خود که بارها در تاریخ های مختلف آن را اصلاح کرده، نوشته است: "جسدم را در قبرستان عمومی خارج شهر یا محل مباحی خارج شهر ـ هرکجا باشد ـ دفن کنند، و به عنوان هفته و چهلم و سال مجلسی بر پا نکنند. هرکسی خواست برای من خودش در هر موقع طلب مغفرت می نماید، و من در این صورت راضی و خرسند هستم. و نیز فرزندانم را وصیت می کنم به رعایت تقوا و اطاعت خداوند در همه حالات زندگی شان. والسلام علی من اتبع الهدی". پیام تسلیت رهبر معظم انقلاب در پی درگذشت میرزا جواد آقا تهرانی در پی رحلت آیت اللّه میرزا جواد آقا تهرانی، حضرت آیت اللّه خامنه ای، رهبر معظم انقلاب اسلامی، در پیامی به گوشه ای از فضیلت های ایشان، چنین اشاره کردند:"آن عالم بزرگوار و پارسا، حقا از زمره انسان های والا و برجسته ای بود که عمر خود را در بندگی خدا و خدمت به خلق و مجاهدت در راه دین گذرانید و با بیان و قلم و قدم، در طریق جلب رضای الهی گام برداشت. سالیان دراز، حوزه علمیه مشهد را با درس فقه و تفسیر و عقاید رونق بخشید و طلاب و فضلای زیادی را مستفیض گردانید. در مقاطع گوناگون از سالیان مرارت بار نهضت اسلامی و به خصوص در حوادث دوران پیروزی انقلاب، پشتیبان و همراه مبارزین و مایه دلگرمی آنان بود. پس از پیروزی انقلاب نیز در صحنه های بسیار مهم و حساس با حضور مؤثر و با برکت خود، انقلاب را تقویت کرد و از جمله در سال های جنگ تحمیلی، مکرر لباس رزم پوشید و با وجود کهولت سن، در صحنه نبرد پیشوا و همگام جوانان مجاهد فی سبیل اللّه شد". 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۳۶:۴۸

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۳۶:۵۰

آیت الله میرزا جواد آقا تهرانی

خلاصه زندگی نامه

 آیت اللّه حاج میرزا جواد آقا تهرانی، فقیه، مفسر معاصر، استاد معارف و یکی از چهره‌هاى حوزوی برجسته ایران، که با وجود کهولت سن، در حمایت از انقلاب اسلامی در دوران دفاع مقدس بارها در جبهه های جنگ تحمیلی حضور یافت. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع