آیت الله محمد حسن احمدی فقیه یزدی، در سال 1330 ش. در "طزرجان" یزد در یک خانواده‌ مذهبى، علمى، روحانى به دنیا آمد. پدر او، "آیت الله حاج ملا احمد احمدى نجفی حایری یزدی"، از علمای صاحب نظر در نجف اشرف، کربلا و سامرا بود که پس از هجرت به ایران در‌ یزد، به پژوهش، تدریس و مبارزه علیه رژیم ستم‌ شاهی پهلوی مشغول شد. مادر ایشان فرزند عالم مجاهد، "حاج آقامیر سید حسین صدرالساداتى" بودند. ایشان تحت نظر اساتید و علمای بزرگ قم، تهران، اصفهان و یزد تربیت یافته و به درجه اجتهاد رسیدند. آیت الله فقیه یزدی علاوه بر علوم دینی در علوم مختلف اسلامی صاحب نظر بود و در فقه شهرت بسیاری داشت و از بیش از 20 مجتهد، اجازه اجتهاد داشت و همچنین از علمای اهل سنت اجازه اجتهاد و نقل حدیث دریافت کرده بود. آیت الله فقیه یزدی ارتباط نزدیکی با امام(ره) داشت؛ در پاریس به دیدار ایشان مشرف شد و مباحث عرفانی را با امام مطرح کرد. ارتباط ایشان با امام(ره) آنچنان بود که کتاب اسرارالصلاة و فصوص را از امام تلمذ ‌کرد و چند نسخه خطی ارزشمند از امام(ره) به یادگار داشت که تحویل موسسه نشر آثار امام شد و انتشار یافت. آیت الله احمدی فقیه یزدی در شهریور ماه 1389ش. در سانحه رانندگی درگذشت و در قم به خاک سپرده شد.  
محمد حسن احمدی، تحصیل علوم دینى را در محضر پدر آغاز کرد . بعد از وفات ایشان، او و برادر گرامیشان، از عنایات "آیت الله حاج شیخ غلامرضا فقیه یزدى خراسانى" بهره‌ علمى و اخلاقى گرفتند و این استفاده‌ علمى، اخلاقى، تربیتى و ارتباط حضورى تا زمان وفات "حاج شیخ غلامرضا یزدی" ادامه داشت. او دروس سطح را نزد اساتید بزرگ تکمیل کرد و با توفیق الهى، درس‌هاى خارج فقه و اصول را از محضر بسیارى از مراجع که در زمان "آیت اللّه بروجردى" سمَت تدریس خارج فقه و اصول را داشتند، در حوزه هاى علمیه، فرا گرفت. اساتید بزرگی چون: "آیت الله خوانسارى"، "آیت الله بهبهانى" و "آیت الله میلانى". محمد حسن احمدی در جلسات درس مجتهدان و مراجعى مانند "آیت الله آخوند خراسانى" و "میرزا محمد تقى شیرازى" و "شیخ الشریعة" نیز شرکت داشت. از دیگر اساتید ایشان، به "آیت الله گلپایگانى"، "حاج شیخ مرتضى حایرى"، " بهاءالدینى"، "میرزا هاشم آملى" و ... می‌توان اشاره کرد. آیت الله احمدی فقیه یزدی، علاوه بر فقه و اصول، تفسیر، حدیث، عرفان، فلسفه، دانش ریاضى و هیئت را در محضر بزرگانی چون "علاّمه طباطبایى"، "رفیعى قزوینى"، "شعرانى" و "حکیم الهى قمشه اى" فرا گرفتند.  
آیت الله محمد حسن احمدی فقیه در زمان تحصیل و تدریس، در زمینه‌هاى فقه و اصول و فلسفه و کلام و ... تحقیقات علمی فراوانی انجام دادند. او در دوران تحصیل نیز همیشه با مراقبت و مواظبت، طورى برنامه ریزى می کردند که اوقات گرانبهاى خود را بهتر و کامل‌تر در تحقیق و فراگیرى علوم اسلامى، ‌خصوصاً فقه صرف کنند. ایشان،‌ در فصل‌ تابستان و یا تعطیلات حوزوى، به مراکز و مناطق مختلف علمى دور، به صورت پیوسته و مستمر مسافرت می‌کردند و با دریافت بهره‌هاى فراوان از مذاکرات علمى با اساتید و فقیهان متخصص، مانند "آیت الله میلانی" و "حاج ‌آقا رحیم ارباب" و ... که از بزرگان حوزه‌هاى علمیه‌ نجف و قم و کربلا و سامرا، به شمار مى‌رفتند، به مراتب علمى بالا و تقوایى والا رسیدند و در بهترین فرصت و با کوتاه‌ترین مدت، بر نظریات قوى و پرمایه‌اى، واقف شدند و بر مبانى خاصى، بویژه در منابع فقه، دست‌ یافتند و بر مبانى استنباطى، به خوبى مسلّط شدند.  
آیت الله فقیه یزدی از ابتداى نهضت اسلامى، همواره با امام خمینى(ره) هم‌گام بودند و در تحقق آرمان‌هاى ایشان، تلاشِ می کردند. در پی این فعالیت‌ها به همراه همسرو بعضى از فرزندانشان از سوى ساواک دستگیر و زندانى شدند. براى تحکیم اهداف علمى و فقهى و خدمت به انقلاب اسلامى، فعالیت ایشان بعد تازه‌اى را به خود مى‌گیرد و به خارج از کشور مسافرت مى کنند و در کنار امام خمینى(ره) مشغول خدمت مى‌گردند.  
با سرنگونى رژیم 2500 ساله‌ شاهنشاهى و با توجه به ضرورت هاى اول انقلاب، آیت الله فقیه یزدی، بعضى از امور نظام اسلامى را مانند امامت جمعه بر عهده گرفتند اما هیچگاه از تحقیق و تدریس و تربیت شاگرد، غفلت نکردند، لذا پس از منصوب ‌شدن به امامت جمعه‌ بروجرد، در مدرسـه‌ بحرالعلوم که مدتى پایگاه مرحوم "آیت الله بروجردى" و دیگر فقیهان بود، درس خارج فقه و اصول را شروع کردند و بعضى از برنامه هاى فرهنگى و علمى انقلاب اسلامى را در ضمن امور علمى حوزه، بر عهده گرفتند. حضور در دفاع مقدس در طول دفاع مقدس، آیت الله احمدی فقیه یزدی براى انجام ‌دادن برنامه هاى صحیح شرعى، مانند برپایى مراسم تبیین دعا و زیارت و اقامه‌ نماز جماعت، بویژه امامت نماز جمعه در سنگر و رفع نیازهاى مادى و معنوى جبهه، کوشا بودند و حضور فعال داشتند.  
آیت الله فقیه یزدی همزمان با تدریس خارج فقه و اصول و علوم اسلامى در حوزه‌ علمیه‌ قم که عمده اشتغال ایشان محسوب مى شد، مدتی در بعضى از دانشگاه‌ها تدریس داشتند. در این مدت، به سبب خلق نیکوشان، مورد توجه و علاقه‌ بسیار دانشگاهیان، بویژه دانشجویان قرار گرفتند. 
آیت الله فقیه یزدی، چه پیش از پیروزى انقلاب اسلامى و چه پس از آن، همواره، به عنوان یکى از اساتید صاحب ‌نظر و مبتکر و موفق حوزه، مطرح بوده و هستند. ایشان،‌ توفیق داشتند به تدریس خارج مباحث قرآنى، بویژه احکام ‌القرآن و چندین دوره اصول تفریعى و پاره‌ای از کتاب‌های فقهی با اشاره به مسائل جدید و مقایسه با قانون مدنى، عرفان، فلسفه و کلام و بعضى از مباحث هیئت بپردازند. راهنمایى دانش‌پژوهان در تحقیق و نوشتن جزوه‌ درسى و برگزاری کنفرانس، در مدرسه حقانى و ... در ضمن برنامه‌هاى علمى، مى توان از کارهاى ابتکارى او در ضمن تدریس به شمار آورد. در نتیجه، تدریس‌ها و تربیت‌ها و پرورش‌هاى مفیدى صورت گرفت که ثمرات و نتایج بسیار نیکو به همراه داشت. از جمله‌ تلاش‌های ایشان در مقام استادی، مراقبت ویژه از برخی از نخبگان حوزه بود؛ تا جاییکه برخى از دست‌ پرورده‌گان و شاگردان سابق ایشان نیز در سمَت‌هایى مانند فقیه شوراى نگهبان یا عضو مجلس خبرگان رهبرى، در خدمت به اسلام و انقلاب اسلامى و مردم مشغول شدند.  
در فهم قرآن و احادیث، آراء و نظرهاى اجتهادى ویژه‌اى از آیت الله فقیه یزدی به یادگار مانده است مانند: "درایت قرآنى" و "وراثت از قرآن" که هر کدام چهارده محور را دنبال مى‌کند. در باب مسائل فقهى، ابتکارات و راه‌حل‌هایى براى "مسائل مستحدثه و نوپیدا" ارائه و در شعاع مسائل فقهى، قواعد و ضوابط اصولى را به صورت "تفریعى و کاربردى" تبیین و تحلیل کرده‌اند. در تنظیم منابع و مدارک فقهى مانند "آیات الأحکام" و "احکام دستورى قرآن مجید" و "علوم قرآنى" و "قواعد فقهى قرآنى" هم ابتکاراتی زیبا دارند و نیز طرحی جامع برای تنظیم و بررسی روایات، به نام "أساس الأحکام الشّرعیة و جامع أدلّتها" تدوین کرده‌اند.  
آیت الله فقیه یزدی با توجه به شوق سرشار و هوش فراوان و همت بالا و با مشى قناعت و زهد در زندگى و رعایت تقوا و استقلال، با تکمیل مراتب علمى اجتهادى، در ضمن بحث هاى قوى با فقیهان ‌صاحب نظر در جلسات ویژه‌ اعاظم، به بالاترین درجه‌ فقهى علمى حوزه، یعنى "اجتهاد مطلق" رسید. رسیدن به این مرتبه از اجتهاد، پس از مطالعه‌ آثار ایشان و مراودات علمی،‌ مورد گواهى بسیارى از فقها و علماى بزرگ و سابقه‌دار و صاحب فتوا در حوزه هاى علمیه‌ نجف و قم و بعضى از مراکز دیگر قرار گرفت.  
آیت الله فقیه یزدی در 7 شهریور ماه 1389 ش. در سانحه رانندگی که در حد فاصل بین استان یزد و اصفهان اتفاق افتاد، درگذشت. در مراسم تشییع ایشان امام جمعه یزد، استاندر، علما و روحانیون، طلاب حوزه های علمیه و قشرهای مختلف مردم یزد شرکت داشتند و پیکر ایشان را از مسجد امیر چخماق تا امامزاده جعفر تشییع کردند. پس از آن پیکر آیت الله محمد حسن احمدی فقیه یزدی در قم تشییع و در آنجا به خاک سپرده شد. 
آیت الله فقیه یزدی علاوه بر توفیق تدریس، موفق به نوشتن کتاب و رساله‌هاى علمى فراوانی شده‌اند. برخى از آثار چاپ ‌شده ایشان، عبارتند از: - أحکام القرآن، سلسله درس‌هاى دوره‌ تخصصى علوم قرآن در حوزه‌ علمیه‌ قم ـ حاشیه بر مناسک شیخ انصاری ـ حاشیه بر سراج العباد شیخ اعظم انصارى - تعلیقه بر بخشى از عروة الوثقى ـ حاشیه بر منتخب المسایل مرحوم سید طباطبایى یزدى. ـ مقدمه و تعلیق بر قاعده لاضرر مرحوم میرزاى نایینی ـ حاشیه بر مناسک امام خمینى ـ نیت: راه هدایت، شرح حدیث بیستم از اربعین حضرت امام ـ رسالة فی طلوع الفجر فی اللیالی المقمرة و... ـ مجموعه اى از مباحث رجالى ـ مباحث متفرقه درباره‌ مبانى کلمات حضرت امام ـ رساله‌ اساس المسائل و الاحکام، توضیح المسائل تحلیلی  

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۱۷:۵۹

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۱۸:۰۰

اسناد و مراجع