آیت الله محقق کابلی در 8 خرداد ماه 1307 در روستایی واقع در "ولایت پروان" در "قریه ترکمن" واقع در منطقه شمال غرب "کابل"، پایتخت "افغانستان" به دنیا آمد.او پس از پشت سر گذاردن تحصیلات مقدماتی برای ادامه تحصیل در علوم دینی عازم "نجف اشرف" شد و بعد از کسب درجه اجتهاد در سال 1351 به "افغانستان" بازگشت.او در افغانستان به تبلیغ و تدریس علوم دینی پرداخت اما بعد از انقلاب ثور در سال 1357 و روی کار آمدن حکومت کمونیستی در "افغانستان" به "ایران" مهاجرت کرد. آیت الله کابلی در "ایران" نیز به فعالیت های انقلابی و حمایت از مردم افغان پرداخت.آیت الله کابلی در سال 1371 به مدت یک سال به "افغانستان" رفت اما مجددا به "ایران" بازگشت و در "قم" ساکن شد. او در سال 1373 با در خواست مردم افغان زعامت و مرجعیت آنها را برعهده گرفت. 
آیت الله کابلی تحصیلات ابتدایی را در خانه آغاز نمود و در 7 سالگی از برادرش، "نور احمد" قرآن کریم و کتاب های فارسی را یاد گرفت و سپس نزد اساتید دیگر به فراگیری عقاید اسلامی، احکام شرعی و علومی چون ادبیات، صرف و نحو، معانی، بیان، منطق، فقه و اصول پرداخت.او سپس برای ادامه تحصیل به "کابل" رفت و کتاب های درسی مانند جامع المقدمات، شرح جامی، مغنی، مطول، حاشیه ملاعبدالله، معالم الاصول، قوانین، شرح لمعه و ... را نزد اساتید "کابل" آموخت اما نبود یک نظام آموزشی قابل قبول برای طلاب علوم دینی سبب شد که او "افغانستان" را ترک کند و در سال 1332 وارد حوزه علمیه "نجف" شد.آیت الله کابلی از محضر اساتیدی چون "آیت الله سید عبدالاعلی سبزواری"، "آیت الله شیخ کاظم تبریزی"، "آیت الله سید عبدالحسین رشتی" و "آیت الله شیخ محمد تقی آل رازی" کسب فیض نمود و "رسائل" و "مکاسب" را فراگرفت. او "کفایه الاصول" را در محضر اساتیدی چون "شیخ صدرا" و "شیخ مجتبی" تلمذ نمود و "شرح منظومه ملاهادی سبزواری" را از محضر "شیخ عباس قوچانی" بهره مند شد و مدتی نیز در کلاسهای حضرت امام خمینی(ره) شرکت نمود. اجتهادآیت الله کابلی درس خارج اصول را در محضر "آیت الله العظمی خوئی" و "آیت الله شیخ حسین حلی" فرا گرفت و در درس خارج فقه "آیت الله شیخ محمد باقر زنجانی"، "آیت الله العظمی حکیم" و "آیت الله سید حسین حمامی" شرکت نمود. او از زمستان سال 1334 تا سال 1336 شاگرد "آیت الله خوئی" بود. آیت الله کابلی پس از پشت سر گذاردن دروس خارج به مقام اجتهاد دست یافت. 
آیت الله محقق کابلی همزمان با تحصیل دروس خارج در حوزه علمیه "نجف" به مطالعه، تحقیق و تدریس نیز می پرداخت. او در حوزه علمیه "نجف" کتابهایی چون: شرح لمعه شهیدین، قوانین، رسائل و مکاسب "شیخ انصاری" و کفایه الاصول "آخوند خراسانی" را برای طلاب علوم دینی تدریس می کرد. 
آیت الله محقق کابلی بعد از 20 سال تحصیل، تحقیق و تدریس در حوزه علمیه "نجف اشرف" در 22 اسفند ماه 1351 به "افغانستان" بازگشت تا به گسترش و ترویج علوم اسلامی و معارف اهل بیت(ع) در بین مردم افغان بپردازد. او 7 سال در حوزه علمیه "کابل" به تبلیغ و تدریس پرداخت و مدرسه علیمه "جامع الاسلام" و مسجد امام خمینی(ره) را در "کابل" تاسیس کرد.آیت الله کابلی علاوه بر این که زعامت حوزه علمیه "کابل" را به عهده داشت، برای تعلیم و تربیت طلاب علوم دینی تلاش کرد و به حل مشکلات اجتماعی مردم و بیان مسائل شرعی پرداخت و تا آنجایی که شرایط آن وقت اجازه می داد مراسم سخنرانی، عزاداری و نوحه خوانی برگزار کرد. او در ایام محرم، صفر، روزهای جمعه و ماه مبارک رمضان به برگزاری مراسم پرداخت و از این طریق فرهنگ و معارف ناب اسلامی را در جامعه "افغانستان" به خصوص در شهر "کابل" تبلیغ نمود.آیت الله کابلی در حوزه علمیه "کابل" به مبارزه با مکاتب انحرافی و اندیشه های خرافی که در راس آنها حکومت کمونیستی قرار داشت، پرداخت. 
اعضای حزب دموکراتیک خلق افغانستان که گرایش کمونیستی داشتند، 7 اردیبهشت ماه 1357 با همکاری شوروی سابق دولت "محمد داوود" رئیس جمهور وقت افغانستان را سرنگون کردند و خود زمام امور را در دست گرفتند. آنان برای اجرای قوانین نیمه کمونیستی که با فرهنگ و سنتهای افغانها در تضاد بود، از هیچ تلاشی فروگذار نکردند. کشتارهای جمعی، تخریب روستاها، هتک حرمت مقدسات دینی و بی ‌احترامی به سنتهای جامعه افغانستان بخشی از سیاست حزب دموکراتیک خلق افغانستان به رهبری "نورمحمد تره ‌کی" بود.در "افغانستان" به اردیبهشت ماه، "برج ثور" می گفتند از این رو این انقلاب به "انقلاب ثور" معروف شد.این انقلاب سبب شد که جامعه افغانستان از حرکت در مسیر پیشرفت و شکوفایی بازماند. رژیم وقت در سراسر افغانستان به تعقیب و توقیف علما و روحانیون مبارز پرداخت و آنها را دستگیر کرد و یا به شهادت رساند. آیت الله کابلی نیز در پی تعقیب رژیم وقت در دی ماه 1357 کابل را ترک کرد و از مرز "اسپین بُلدک" وارد "پاکستان" شد. 
آیت الله کابلی بعد از خروج از افغانستان به منظور کمک به مردم افغانستان در "کویته" در کشور "پاکستان" به اتفاق عده ای از مهاجرین افغانستانی "سازمان دفاع از حریم اسلامی" را تاسیس نمود. 
آیت الله کابلی بعد از اقامتی کوتاه در "پاکستان"، چون "ایران" را بهترین و مناسب ترین محیط برای فعالیتهای علمی و جهادی خود می دانست به "ایران" هجرت کرد. او به محض ورود در شهر "قم" تلاش های وحدت طلبانه خود را آغاز نمود و به این منظور "سازمان دفاع از حریم اسلام" را به "اتحادیه علما" تبدیل کرد و همراه با عده زیادی از علما، گروه ها را به وحدت و انسجام دعوت نمود و پس از ده ها جلسه و گفتگو بین مسئولین و رهبران جهادی در نهایت "حزب اتحاد انقلاب اسلامی" را پایه گذاری کرد. گروههای جهادی تشکیل دهنده این اتحاد عبارت بودند از: سازمان نصر، حرکت اسلامی، نهضت اسلامی، شورای اتفاق اسلامی، نیروی اسلامی، جنبش مستضعفین و اتحادیه علما افغانستان. حزب "اتحاد انقلاب اسلامی"، تقریبا به مدت 2 ماه تحت این عنوان به فعالیتهای جهادی خود ادامه داد. این حزب ساختار تشکیلاتی مناسب نداشت و برخی از گروه های جهادی مانند "اسلام مکتب توحید"، "سازمان رعد" و "سازمان مجاهدین خلق افغانستان" در آن شرکت نداشتند. از طرف احزاب جهادی، تشکیل "جبه موتلفه" پیشنهاد شد و جبه آزادی بخش انقلاب اسلامی افغانستان مرکب از 10 گروه جهادی شکل گرفت و آیت الله محقق به مدت یک سال رهبری این جبهه را به عهده داشت اما تشکیلات این جبهه، در نتیجه تکروی و دخالت های بی مورد بعد از یک سال بهم ریخت واز بین رفت و گروههای جهادی تشکیل دهنده این جبهه به حزب قبلی خود باز گشتند. 
در اوایل دهه 60 جریان جهادی جدیدی بنام "پاسداران جهاد اسلامی" به رهبری عده ای از علما و روحانیون مبارز در عرصه مقاومت اسلامی ظهور نمود و آیت الله محقق "اتحادیه علما" را به "پاسداران جهاد اسلامی" ادغام و این حزب را رهبری نمود.آیت الله محقق کابلی بعد از سالها و مدتها فعالیت، تحت این پوشش جهادی، همراه با سایر رهبران جهادی، در طی یک تلاش مشترک، یک جریان ائتلافی جدید را مرکب از گروه های جهادی شیعه در ایران بنام "شورای ائتلاف انقلاب اسلامی افغانستان" تشکیل داد و مدتها تحت این عنوان، بکار و فعالیت های جهادی خود ادامه داد.تا اینکه بالاخره بعد از 10 سال تعدد گرایی در بستر انقلاب اسلامی، "حزب وحدت اسلامی افغانستان" تشکیل شد و در استان "بامیان" در افغانستان، به همت رهبران جهادی به فعالیت پرداخت.آیت الله محقق حزب وحدت اسلامی افغانستان را مورد تایید و حمایت خویش قرار داد و برای حمایت و همراه شدن با "حزب وحدت"، هیچ شرط و قیدی را به عنوان یک مجتهد بیان نکرد و حزب وحدت اسلامی را به مصلحت شیعیان دانست و در محافل مختلف، علما، مهاجرین، مردم و گروه های جهادی را به حمایت از "حزب وحدت اسلامی" و ادغام با آن ترغیب نمود و حرکت در جهت خلاف این جریان را تحریم کرد.آیت الله کابلی در سال 1370 به منظور شرکت درنخستین کنگره "حزب وحدت اسلامی افغانستان"، عازم "بامیان" مرکز "حزب وحدت اسلامی افغانستان" شد اما با تقاضای همراهان از ادامه سفر منصرف گردید و به ایران برگشت. آیت الله محقق در فروردین ماه 1371 از سوی "حزب وحدت اسلامی افغانستان" به عنوان دبیر شورای عالی نظارت بر حزب وحدت اسلامی انتخاب شد. 
بعد از سقوط رژیم مارکسیستی در افغانستان و پیروزی مجاهدین، آیت الله محقق کابلی بعد از 14 سال هجرت در 20 اردیبهشت 1371 به کابل بازگشت و به مدت 1 سال در احیاء فرهنگ تشیع و احقاق حقوق جامعه تشیع خدمت کرد.آیت الله محقق کابلی نماز جمعه را در کابل اقامه کرد. مسجدی که در آن نماز جمعه را اقامه می کرد، دقیقا زیر نظر دشمن بود و مرتب مورد حملات موشکی قرار می گرفت اما به لطف خداوند این گلوله ها به خود مسجد اصابت نکرد. همچنین منزل محل اقامت ایشان هدف گلوله های دشمن قرار گرفت، قسمتی از منزل ایشان تخریب شد، موشکهای زیادی به منازل همسایگی ایشان اصابت کرد و عده ای از مردان و زنان مسلمان به شهادت رسیدند. 
آثار و تالیفات آیت الله محقق کابلی شامل توضیح المسائل، مناسک حج، وظیفه قضات، استفتائات جدید در 3 جلد، مباحث فقهیه در 3 جلد، مباحث فقهیه کتاب خمس و تحریر عروه الوثقی می باشد. 
آیت الله محقق کابلی در بهار سال 1372 از "کابل" به "ایران" مراجعت کرد و در "قم" ساکن شد. او مرجعیت شیعیان افغانستان را با خواست خودشان در 23 شهریور 1373 پذیرفت. بعد از مرجعیت ایشان هزاران استفتا از مهاجرین افغانستانی مقیم ایران، پاکستان، کشورهای عربی، اروپا، شرق آسیا و ... همچنین از داخل افغانستان صورت گرفت و توسط واحد پاسخ به سؤالات دفتر ایشان با نظارت مسقیم مظعم له پاسخ داده شد و از این طریق بسیاری از ابهامات و مسائل شرعی حل گردید. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۱:۱۴:۵۶

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۱:۱۴:۵۸

اسناد و مراجع