جستجو در مطالب و اشخاص
آیت الله شیخ محمد هادی هادوی بیرجندی، متخلص به "هادى"، در سال 1277 ه.ق، در "بیرجند" از توابع استان "خراسان جنوبی" به دنیا آمد. مقدمات و سطوح اولیه را نزد پسر عمویش در مدرسه‏ "معصومیه"‏ بیرجند فراگرفت، آنگاه به قصد اقامت به "مشهد" رفت. وی در محضر پدرش و "آقا سید محمد باقر گلپایگانى" و "ملا محمدرضا بروغنى سبزوارى" استاد حكمت، تلمذ نموده و از محضر "حاج میرزا حبیب خراسانى" و "شیخ محمد حسن كرمانى" نیز بهره برد. آیت الله شیخ محمد هادی هادوی، در سال 1299 ه.ق، به "عراق" رفته و در "سامرا" از محضر "میرزاى بزرگ شیرازى" و در "نجف" از محضر "آخوند خراسانى" و "آیت‏اللَّه رشتى" كسب مراتب عالیه علمى نمود. ایشان در فقه و اصول و مبانی احکام نظری و امور اجتماعی، فکری عمیق داشته و در "نجف" اشرف به تکمیل مراتب علمی خود پرداخت و به همراه "میرزای بزرگ شیرازی" در رویدادهای تحریم تنباکو شرکت فعال داشت. در سال 1319 قمری پس از مراجعت به "بیرجند" به تولیت امور اوقاف عامه پرداخت و مرجع امور شرعی گردید. از مهمترین آثار ایشان، "بستان الناظر" یا "بستان الناظرین"، "آئین سخنورى" و "دیوان شعر" بود. سرانجام آیت الله شیخ محمد هادی هادوی بیرجندی، در سال 1366 ه.ق در "بیرجند" درگذشت. 

نیاکان آیت الله شیخ محمد هادی هادوی، "اصفهانی" بودند و پیش از فتنه "محمود افغان" و یا هنگام آن از "اصفهان" به "بیرجند" کوچیدند. پدر ایشان، "ملاّ محمد حسین" از شاگردان "شیخ مرتضی انصاری" و از مشاهیر علما و زاهدان "بیرجند" به شمار رفته و صاحب تألیفاتی در فقه و اصول بود. ازدواج آیت الله شیخ محمّد هادی، در سال 1305 به "کربلا" رفته و ازدواج کرد و تا سال 1307، که پدر و مادرش به فاصله یک هفته از دنیا رفتند، در کربلا ماند. 

آیت الله شیخ محمّد هادی هادوی، تحصیلات مقدماتی و سطح را نزد پدرشان "ملاّ محمد حسین" و پسر عمویش، در مدرسه "معصومیّه" بیرجند آموخت و در 16 سالگی همراه خانواده به "مشهد" رفته و در آن جا به تحصیلات خود ادامه داد. ایشان "قوانین الاصول" را نزد پدر و فقه را در "مشهد" در محضر "سیّد محمّد باقر گلپایگانی" و حکمت و کلام را در محضر "آخوند ملاّ محمّد رضای روغنی سبزواری"، از شاگردان "حکیم سبزواری"، آموخت. شکوفایی طبع شعر قریحه و طبع شعری آیت الله شیخ محمّد هادی، بر اثر معاشرت با "حاج میرزا حبیب الله مجتهد خراسانی" و "شیخ محمّد حسن کرمانی" و استفاده علمی از محضر آنان شکوفا شد.  

در سال 1299 ه.ق، آیت الله شیخ محمّد هادی، به همراه پدر و مادرش به "نجف" هجرت کرد. پس از عزیمت والدینش به "کربلا" ایشان به "سامرّا" رفته و در مدت دو سال و اندی از محضر "میرزا محمدحسن شیرازی" و سایر اساتید بهره برد و از نظر ادبی مورد توجه "میرزای شیرازی" قرار گرفت. وی سپس به نجف بازگشت و در جلسات درس "میرزاحبیب الله رشتی"، "آخوند ملاّ محمّد کاظم خراسانی" و "سیّد محمّد کاظم یزدی" صاحب "العروه الوثقی" و دیگران حاضر شد. وى سرانجام از "میرزا حسین محدث نورى" به دریافت اجازه‏ روایت و از "آخوند خراسانى" به دریافت اجازه‏ اجتهاد نایل گشت. آیت الله شیخ محمّد هادی، در سال 1308، به "مکه" و "مدینه" رفته و سپس برای تکمیل تحصیلات به "سامرّا" بازگشت و ملازم "میرزای شیرازی" شد. پس از وفات "میرزای شیرازی"، وی همراه "سیّد اسماعیل صدر"، به "کربلا" رفت. 

آیت الله شیخ محمد هادى هادوی، پس از مدتی به ایران بازگشت و بنا به خواهش بزرگانى چون "حاج میرزا حبیب خراسانى" و "حاج شیخ حسنعلى اصفهانى" مدتى در "مشهد" ماند. در سال 1319، به دعوت "امیرمحمّد اسماعیل خان شوکت الملک"، حاکم وقتِ "قائنات"، "سید اسماعیل صدر" او را برای تصدّی امور شرعی به "بیرجند" اعزام کرد، و آیت الله شیخ محمّد هادی، با احترام و استقبال شایان مردم به "بیرجند" وارد شد. "آیتی" تاریخ بازگشت ایشان را به "بیرجند"، سال 1316 ذکر کرد. 

آیت الله شیخ محمّد هادی هادوی، از علماء دوره مشروطه در بیرجند و گنجینه حقایق و معارف زمان خود بودند و علاوه بر مقام عالی اجتهاد و قضاوت در امور شرعی در شهرستان "بیرجند"، از درجه فضل و کمال بی‌ نظیر برخوردار و متّصف به صفات ممدوحه بودند. گفته شده که آیت الله شیخ محمد هادى، به مناسبت نزدیکى با "میرزاى شیرازى" و بنا به دستور ایشان اعلامیه تحریم تنباکو را انشاء کرد. پس از وفات "شوکت الملک" در سال 1322 ه.ق، و حکومت "امیر محمد ابراهیم خان عَلَم"، معروف به "شوکت الملک ثانی"، در "قائنات" و مقارن با اوایل نهضت مشروطیت، آیت الله شیخ محمد هادی بیرجندی، مقالاتی در خصوص مشروطه و مجلس شورای ملی در روزنامه "حبل المتین" نوشت؛ و نیز از آن‌ جا که از شاگردان "آخوند خراسانی"، مجتهد پیشگام در نهضت مشروطیت، و مورد توجه و اعتماد او بود، به تأیید وی، به عنوان عالمی طراز اول به مجلس شورای ملی معرفی شد. ایشان هم چنین جزو 4 نفر علماء طراز اول از سوی مراجع تقلید نجف برای نظارت بر متمم قانون اساسی مشروطیّت انتخاب شدند. آیت الله شیخ محمد هادى، درخواست "ممتازالدوله"، رئیس مجلس وقت، را در سال 1329 ه.ق، مبنی بر عزیمت به "تهران" و حضور در مجلس رد کرده و نمایندگی مجلس را به "شیخ اسماعیل دهکی" واگذارد و در عوض ریاست انجمن ولایتی را پذیرفت تا از این راه به مردم خدمت کند. وی علت پذیرفتن ریاست انجمن ولایتی را رسمیت داشتن آن انجمن برای رفع اجحافات معمول در آن زمان بیان کرد. 

در سال 1326 ه.ق، "شوکت الملک" اقدام به تأسیس مدرسه "شوکتّیه" بیرجند نمود؛ و از آن ‌جا که این مدرسه به سبک جدید ساخته و اداره شد، سبب بروز مخالفتهایی از سوی برخی مردم گردید. آیت الله شیخ محمد هادى، برای برطرف کردن شبهه و غائله، از تأسیس آن مدرسه تجلیل شایانی کرد، و نیز برای خاموش کردن مخالفان، فرزندان خود را برای تحصیل به همان مدرسه فرستاد و مردم را به تأسیس و تشکیل این گونه مدارس تشویق نمود. 

آیت الله شیخ محمد هادى، مجتهدی روشنفکر و به دور از قشریگری و تنگ نظری بود. وی تا آخر عمر، در "بیرجند" ماند و با وجود فقر و تنگدستی به تألیف و تبلیغ دینی اشتغال داشته، در میان مردم به حُسن معاشرت و مدارا ممتاز و با علمای عامّه برخوردی پسندیده و مسالمت آمیز داشت. ایشان از معدود عالمانی بودند که همراه با دخالت در سیاست، زهد و تقوای خود را حفظ کرد. در منابع، از فضل و دانش و کمالات نفسانی و اخلاقی آیت الله شیخ هادی ستایش شد. 

تعدادی از آثار آیت الله شیخ محمّد هادی هادوی عبارت است از: -مائده محمدیه، در رابطه با شرح حال انبیاء -بستان الناظر یا بستان الناظرین، شرحی بر کشکول شیخ بهایی -ترجمه ادب الکبیر یا دره الیتیمه ابن مقفع از عربی به فارسی -ترجمه عهد نامه امیرالمؤمنین به مالک اشتر -دیوان قصائد و غزلیات، حاوی سه هزار بیت همراه با مقدمه ای مفصل در شرح احوال خود و ترجمه بخشی از خطبه حضرت زهرا علیهاالسلام در سال 1314 ه.ش به طبع رسیده است. -آئین سخنورى -مائده‏ محمدیه، در بیان این ‌که همه معارف به سلسله انبیا منتهی می‌گردد. 

آیت الله شیخ محمّد هادی هادوی، علاوه بر مراتب علمی و فقهی، ادیب و شاعر با تخلص "هادی" و از مترسّلان زمان خود به شمار می‌رفت، بیشتر اشعار ایشان در مدح و منقبت و نیز مراثی خاندان عصمت علیهم‌السلام بود. همچنین قصایدی در اشاره به بعضی وقایع تاریخی زمان خود، مانند نهضت تحریم تنباکو، سروده، همچنین بعضی آثار و اشعار وی در مجلات دبستان، پیمان و کانون شعرا مندرج است. 

آیت الله شیخ محمد هادى هادوی بیرجندی، سرانجام در سال 1366 ه.ق، در "بیرجند" دار فانی را وداع گفت. آرامگاه آرامگاه آیت الله شیخ محمد هادى هادوی بیرجندی، در داخل قبرستان پائین شهر "بیرجند" واقع شده و بسیار مورد توجه اهالی است. این بنای ساده و کوچک با الهام از فرم چهارطاقی ساخته شده و ورودی آن در جهت جنوب غربی بنا قرار گرفت. طاق سر در ورودی از نوع جناقی بوده و دور تا دور حاشیه ایوان دارای تزئینات کاشیکاری است. در سال 1355 شمسی، انجمن آثار ملی مقبره ایشان را بازسازی و مرمت کرده و این بنا به شماره 4139 و به تاریخ 10 مهر 1380 به ثبت آثار ملّی و تاریخی رسید. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۳۷:۳۳

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۳۷:۳۵

آیت الله شیخ محمد هادی هادوی بیرجندی

خلاصه زندگی نامه

 آیت الله شیخ محمد هادی هادوی بیرجندی، متخلص به هادى، عالم دینى، فقیه، مجتهد و شاعر امامی قرن سیزدهم و چهاردهم هجری قمری بود. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع