جستجو در مطالب و اشخاص
آیت الله حاج سید مرتضی حسینی مرتضوی لنگرودی در حدود سال 1306 ه.ق. (1268 ه.ش.) در یکی از توابع شهرستان لنگرود به دنیا آمد. ایشان پس از گذراندن دروس مقدماتی در لنگرود، تحصیلات دینی خود را از سال 1322 ه.ق. در حوزه‌های علمیه رشت و قزوین، تا مقطع سطح پی گرفتند و سپس وارد حوزه علمیه تهران شده و در کنار تلمذ در محضر بزرگانی همچون "میرزا هاشم اشکوری" و آموختن دروس معقول از جمله: اسفار، شرح اشارات، شرح فصوص و شوارق لاهیجی، به تدریس شرح لمعه، هدایة میبدی و کتب دیگر پرداخت. آن فقیه فرزانه پس از 8 سال اقامت در تهران (1327 ـ 1335 ه.ق.) عازم نجف اشرف شد و با شرکت در حلقه دروس اساتیدی چون "آیت الله العظمی حاج سید ابوالحسن اصفهانی" و "آیت الله العظمی حاج میرزا محمد حسین نائینی" و دیگر عالمان و فرزانگان آن دیار، به مراتب عالی علمی و عملی نایل گشت. این دو استاد بزرگ حوزه علمیه نجف در اجازات متعدد اجتهادی و روایی، منزلت علمی ایشان را با مضامینی کم‌نظیر ستوده‌اند. آیت الله لنگرودی در سال 1373 ه.ق. به شهر قم مهاجرت کردند و به تدریس خارج فقه و اصول در منزل خود واقع در کوچه عشقعلی (که بعدها مدرسه علمیه آیت الله لنگرودی نام گرفت) پرداختند. این درس پربار پس از چندی بر اثر استقبال طلاّب و فضلا، به مسجد عشقعلی منتقل شد. ایشان پس از آن باردیگر به نجف رفتند و در سال 1361 ق. به ایران بازگشتند و در تهران اقامت نمودند. در تهران آیت الله لنگرودی علاوه بر تربیت شاگردان اقدامات علمی و فرهنگی چون توسعه و بازسازی مسجد ومدرسه "حاج ابوالفتح"، تأسیس کتابخانه ای برای مطالعه طلاب و ... را انجام دادند. ایشان در سال 1372 ق. برای زیارت به عتبات عالیات رفتند و در بازگشت در قم اقامت کردند و سالهای پایانی خود را در قم و در جوار حرم حضرت معصومه(س) به تربیت شاگردان ادامه دادند. ایشان سرانجام در سال 1383 ق. درگذشت و در یکی از مقبره های صحن عتیق حرم حضرت معصومه(س) به خاک سپرده شد.  

تربیت در آغوش مادری نیک نهاد و پدری پرهیزگار و استعداد و شوق به دانش اندوزی سبب شد که سید مرتضی لنگرودی در مدت 6 ماه تلاوت قرآن را فراگیرد و همزمان در مکتب خانه با مقدمات زبان و ادبیات فارسی آشنا شود، پس از آن در 14 سالگی به مدرسه لنگرود رفت. او ضمن تحصیل برای کمک به پدرش در امور کشاورزی کمک می کرد. تحصیل در رشت سید مرتضی پس از آموختن مقدمات علوم حوزوی در نزد اساتید مدرسه علمیه لنگرود، در سال 1323 یا 1322 ق. برای ادامه تحصیل به رشت رفت. در این حوزه، او محضر روحانی مبارز و مجتهد پرآوازه، "آیت الله سید عبدالوهاب صالح ضیاء بری" را درک کرد و معالم را نزد او آموخت. سید مرتضی در حوزه علمیه رشت، معطوّل را نزد "شیخ محمد صیقلانی" و "شیخ محمد زرگر" یاد گرفت. تحصیل در قزوین در همان اوان جوانی، سید مرتضی لنگرودی که مشتاق معارف قرآن و عترت بود، به قزوین رفت و در حوزه این شهر شرح لمعه، مقداری از قوانین، الهیات و شرح تجرید را از محضر "حاج ملاعلی طارمی" و "شیخ یونس نامی" فراگرفت و بدین گونه سطوح اولیه دروس حوزوی را تکمیل نمود و راهی تهران شد. تحصیل در تهران در آن زمان حوزه تهران، مجمع فقیهان بزرگ، حکیمان و عارفان مشهور بود. در این حوزه سید مرتضی سطوح عالی دانش دینی را نزد حضرات آیات: "سید محمدرضا افجه ای"، "شیخ محمدرضا نوری"، "شیخ عبدالنبی نوری" و "سید محمد تنکابنی" تکمیل کرد و در حکمت و فلسفه و معارف عرفانی محضر بزرگانی چون: "حاج شیخ علی نوری"، "میرزا هاشم اشکوری"، "میرزا حسن کرمانشاهی" و "میرزا محمود قمی" را درک کرد. سید مرتضی لنگرودی تا سال 1335 ق. که در تهران اقامت داشت، به گفته خودش، بیشتر ایام به آموختن فلسفه و عرفان مشغول بوده است؛ با این که به مباحث فقه و اصول، گرایش بیشتری داشت. او با کوله باری از معرفت در عرصه فقه و حکمت و عرفان، حوزه تهران را ترک نمود و برای کمک به پدرش در امر کشاورزی، به گیلان بازگشت و تا سال 1338 ق. در آن ناحیه ماندگار شد. البته در این مدت از درس و بحث غافل نبود و با دوست دیرینه خود آقای طلوعی اشکوری به مباحثات علمی مشغول بود و از محضر عالم "شیخ علی کبر فتیدهی" بهره برد.  

در سال 1324 ق. آغاز زمزمه های مشروطه خواهی، آیت الله لنگرودی در سنین جوانی و مشغول فراگیری مقدمات سطح حوزه بودند. در آن زمان استاد ایشان، "آیت الله سید عبدالوهاب صالح ضیا بری" به جرگه آزادی خواهان پیوست و رهبری روحانیت رشت را در انقلاب مشروطه عهده دار شد. آیت الله لنگرودی نیز با تأثیر پذیری از استادش به مبارزان مشروطه خواه پیوست. در صف مشروطه طلبان رشت آیت الله لنگرودی با شجاعت و صراحت لهجه در صف مشروطه طلبان رشت قرار گرفت و با شور و هیجان به حمایت از انقلاب مشروطیت، مخالفت با استبداد، توزیع اعلامیه، سخنرانی و آگاهی دادن به مردم پرداخت؛ اما این وضعیت دوام نیافت و آیت الله لنگرودی با آگاه شدن از انحراف نهضت مشروطه از موازین خود عقب نشینی کرد البته از باب امر به معروف و نهی از منکر، در مورد خلاف های اجتماعی تذکر می داد و نفرت خود را از عوامل تباهی اعلام می کرد. مخالفت با لایحه "انجمن های ایالتی و ولایتی" با شروع نهضت اسلامی به رهبری امام خمینی(ره)، آیت الله لنگرودی ضمن موافقت با اصل قیام، موقعی که از سوی کارگزاران پهلوی لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی تنظیم شد، از اولین امضا کنندگان اعلامیه ای بود که از سوی علما و مراجع در مخالفت با این لایحه صادر شده بود و این حرکت در واقع، طلیعه نهضت اسلامی به شمار می رفت. فرزند ایشان، "آیت الله حاج سید محمد حسن مرتضوی لنگرودی" در این خصوص می گوید: «پس از ارائه این طرح (طرح انجمن ایالتی و ولایتی شاه) از سوی دولت وقت، 9 نفر از علما و مراجع قم جلسه ای تشکیل دادند تا درباره اعلان مخالفت خویش با این طرح مشورت کنند. در این جلسه پس از بحث و بررسی اعلامیه ای نوشته می شود اما چون برخی تعبیرات اعلامیه تند بود، برخی از آقایان در امضای آن ابراز تردید می کنند. در این هنگام مرحوم والد پیشقدم می شود و آن را می گیرد و امضا می کند. بقیه هم چنین می کنند. حضرت امام خمینی از این صراحت و شجاعت ایشان شادمان می گردد و او را تحسین می کند.»  

سید مرتضی لنگرودی در سال 1338 ق. وطن را به قصد اقامت در عتبات عراق ترک نمود و به نجف اشرف رفت. او در جلسات درس "آیت الله نائینی" شرکت می کرد و به درس ایشان علاقه خاصی داشت چرا که "آیت الله نائینی" بر آرا و اندیشه های فقهی و اصولی "شیخ مرتضی انصاری" احاطه کامل داشت و علاوه بر آن، "آیت الله نائینی" مباحث درسی خود را به صورت دسته بندی و با بیانی روان بیان می کرد که این ویژگی، به درس او شیرینی، تنوع و جاذبه ای ویژه بخشیده بود. سید مرتضی لنگرودی بیش از یک دوره اصول مرحوم نائینی را به تفصیل و با نظم و ترتیب خاصی به نگارش درآورد و از بحث فقه ایشان هم مباحثی چون: قضا، معاملات، طهارت و صلاة را تقریر کرد. آیت الله سید مرتضی مرتضوی لنگرودی همیشه از محقق نائینی به بزرگی یاد می کرد. آیت الله مرتضوی لنگرودی درباره چگونگی دریافت اجازه از آیت الله نائینی گفته است: «وقتی خواستم به ایران برگردم، به محضر آیت الله "سید جمال الدین گلپایگانی" رفتم که از خواص آیت الله نائینی بود. به ایشان گفتم: به آقا میرزا بگویید، می خواهم به وطن برگردم اگر می خواهند اجازه ای مرقوم بفرمایند، لطف کنند. آیت الله نائینی به سید جمال گلپایگانی فرموده بود: "لنگرودی واسطه نمی خواهد، هر وقت خواست به ایران برود خودش بیاید".» از این رو، آیت الله مرتضوی لنگرودی به محضر استادش می رود و او اجازه کم نظیری برای شاگردش مرقوم می فرماید که در اوراق ایشان موجود است.  

یکی از تلاش های "آیت الله بروجردی" برای احیای حوزه علمیه قم، دعوت از علمای بلاد دیگر بود. او به کسانی که قادر بودند در حوزه قم منشأ اثر باشند، بها می داد و از این جهت از آیت الله سید مرتضی مرتضوی لنگرودی معروف به "حاجی مجتهد" دعوت کرد که به قم بیاید تا در ارتقای سطح علمی فضلای این شهر مقدس سهیم باشد. آیت الله لنگرودی با قبول دعوت آیت الله بروجردی، به قم مهاجرت نمود؛ هر چند علمای عراق ابتدا به هجرت او رضایت نمی دادند. به هر حال، او در قم نیز به عنوان استادی برجسته، به تدریس اشتغال داشت. در این زمان آیت الله حاج علیرضا ممجّد در مسجد عشقعلی در درس خارج فقه و اصول این استاد نامدار حضور می یافت و از آن بهره می گرفت. روش تدریس آیت الله لنگرودی این گونه بود که پیش از تدریس، ابتدا مطالب را به صورت مستدل و دسته بندی شده می نوشت و در واقع برای هر جلسه ای از تدریس، برنامه ریزی آموزشی حساب شده ای داشت تا با پرهیز از پرکنده گویی، مباحث اصلی را تفهیم کند. عزیمت به نجف مدت اقامت آیت الله لنگرودی در شهر مقدس قم، سیزده ماه طول کشید. او در سال 1355 ق. بار دیگر به نجف اشرف مشرف گردید و تا سال 1361 ق. در حوزه های این شهر به تدریس فقه و اصول در عالی ترین سطح(خارج) مشغول بود اما در این سال به دلیل بیماری و نیز مشکلات خانوادگی، به ایران بازگشت و در تهران اقامت نمود.  

آیت الله مرتضوی لنگرودی در سال 1361 ه.ق. پس از رسیدن به درجات بالای علمی، به ایران مراجعت نمود و در تهران اقامت کرد و با تدریس سطوح عالی و خارج فقه و اصول، مشتاقان و طالبان علم را از اندوخته‌های سال‌های متمادی تحصیل و تحقیق خود بهره‌مند ساخت. ایشان در سال های 1361 تا 1372 ق. یعنی یازده سال، در تهران در کنار تربیت شاگردان به خدمات علمی، فرهنگی و تبلیغی مشغول بودند، برخی از آنها عبارتند از: توسعه و بازسازی مسجد و مدرسه حاج ابوالفتح، (فتحیه) تأسیس کتابخانه‌ای مجهز برای تأمین نیاز علمی طلاّب تعلیم و تربیت طلاب مستعد احیا و تعظیم شعائر دینی با تبیین بحوث اعتقادی، تقویت و تأسیس هیئات دینی و برگزاری مجالس متعدّد مذهبی  

در سال 1372 ق. برای زیارت عتبات عالیات به عراق رفت و در مراجعت از این سفر معنوی در قم رحل اقامت انداخت و در حوزه علمیه قم مدت ها به تألیف و تدریس مشغول شد و تا پایان عمر، روشنی بخش محفل برخی از اهل فضل و معرفت بود. پس از وفات "آیت الله العظمی بروجردی" جمع بسیاری از مؤمنین در امر تقلید به آیت الله العظمی لنگرودی رجوع کردند اما افسوس دیری نپایید و ایشان در شب اربعین سال 1383 ه.ق (1342 ه.ش.) در 77 سالگی پس از عمری مجاهده علمی و معنوی، دار فانی را وداع گفت و پس از تشییعی با شکوه، در یکی از مقابر صحن عتیق حرم حضرت فاطمه معصومه(س) به خاک سپرده شد.  

از علما و فضلایی که از محضر آیت الله لنگرودی بهره بردند، علاوه بر چهار فرزند مجتهدشان: "آیت الله سید محمد حسین مرتضوی لنگرودی"، " آیت الله حاج سید محمد حسن لنگرودی"، " آیت الله سید محمد مهدی مرتضوی لنگرودی" و " آیت الله سید علی مرتضوی لنگرودی"، سایر شاگردان ایشان عبارتند از: شیخ محمّد‌علی طالقانی شیخ محمد‌علی کاشفی شیخ احمد تفضلی سید محمد اشکوری سید عبدالحمید هاشمی خویی شیخ موسی الهی سید جلال حیدری یزدی شیخ علیرضا ممجد شیخ محمود تحریری شیخ محمد امینیان شیخ زین العابدین قربانی شیخ محمود فاضل کاشانی شیخ محمد ‌تقی امینی املشی شیخ صادق احسان بخش شیخ محمد واصف لاهیجی شیخ محمد ‌تقی قوام الشریعه شیخ عبدالمکارم ربانی املشی سید محمد ‌باقر بنی‌سعید‌ قاضی محله‌ای شیخ موسی زنجانی شیخ احمد عبد‌منافی شیخ محمد مناقبی شیخ عبدالله قفقازی لنکرانی شیخ احمد مجتهدی تهرانی  

آیت الله سید مرتضی مرتضوی لنگرودی به موازات تدریس و تبلیغ، از تلاش های علمی و نگارش غافل نبود. برخی از آثار ایشان، تقریر درس اساتیدش و پاره ای از آن ها مطالبی است که خود برای ارائه در جلسات آموزشی حوزه تدوین کرده بود. البته از آنجا که ایشان مدام در حال مسافرت از ناحیه ای به ناحیه دیگر بود و نیز به دلیل برخی دشواری ها و حوادث، بخشی از جزواتشان در هنگام نقل و انتقالات از بین رفته است. تألیفات و تقریرات ایشان به شرح ذیل می باشند: تقریرات کامل از آخرین دوره خارج اصول فقه محقق نائینی کتاب المتاجر، تقریر درس مرحوم نائینی، یک دوره کامل شرح مبسوطی بر بخش طهارت کتاب "عروة الوثقی" رسائل ثلاث (مطبوع) رساله ای در منجّزات مریض کتاب الصلوة، تقریر درس نائینی کتاب الطهارت کتاب الخمس رساله ای در توسعه ارض غصبیّه رساله ای در حدوث عالم رساله ای در اثبات اصول و عقاید مشتمل بر مسایلی چون: شفاعت، عدم تحریف قرآن و وجوه اعجاز این کلام الهی رساله ای در قضا(ناتمام) رساله ای در تفکیک بین اراده استعمالی و جدّی رساله ای در مبحث آب کر رساله ای در مبحث اجتهاد رساله ای در حرمان زوجه از ارث رساله ای در اراده استقلالیه رساله ای در مبحث تقلید حواشی بر مکاسب شیخ انصاری(ناتمام) حاشیه بر رسائل شیخ مرتضی انصاری(ناتمام) جزواتی مشتمل بر مسایل گوناگون فقهی  

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۱۷:۵۶

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۱۷:۵۷

آیت الله سید مرتضی مرتضوی لنگرودی

خلاصه زندگی نامه

 آیت الله سید مرتضی حسینی مرتضوی لنگرودی، از مراجع تقلید شیعه و از مدرسین حوزه علمیه نجف، قم و تهران بودند.

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع