جستجو در مطالب و اشخاص
آیت الله سید محمد حسینی همدانی، معروف به نجفی همدانی، در سال 1322 ه.ق، مطابق با 1283 هجری شمسی، در "نجف اشرف" به دنیا آمد. وی در کودکی به همراه پدر بزرگوارشان به ایران بازگشت و تحصیلات مقدماتی را نزد ایشان آغاز کرد، پس از آن در 21 سالگی برای ادامه دروس، رهسپار حوزه علمیه "نجف" شد. آیت الله نجفی همدانی در "نجف اشرف" از محضر عالمان بزرگ آن زمان کسب علم کرد تا جایی که به لحاظ علمی و فقهی مورد توجه "میرزای نایینی" قرار گرفت و موفق به دریافت گواهی اجتهاد شد. ایشان، پس از اخذ اجازات متعدد از علمای بزرگ "نجف"، به "همدان" بازگشت و به تدریس، تألیف و ارشاد مردم پرداخت. از آیت الله نجفی همدانی، آثار متعددی برجای مانده است که "انوار درخشان در تفسیر قرآن" در 18 جلد، "درخشان پرتوی از اصول کافی" در 6 جلد و "معاد جسمانی و روحانی" از آن جمله اند. آیت الله همدانی سرانجام در مهر سال 1375 هجری شمسی در 93 سالگی بدرود حیات گفت. 

پدر آیت الله همدانی نجفی، از شاگردان مرحوم "ملا حسینقلی همدانی"، "حاج سید احمد کربلایی" و همدوش و همطراز با مرحوم "میرزا جواد آقای ملکی تبریزی" و "حاج آقا حسین قمی" بود و با بزرگانی از جمله مرحوم "شیخ محمد بهاری همدانی" حشر و نشر داشت، و مدت 18 سال به ‌طور مرتب ملازم مرحوم آخوند بود و غیر از درس و بحث‌های رسمی حوزه از سیر و سلوک و حالات آموزنده و مفید "آخوند حسینقلی همدانی" کسب فیض ‌کرد. 

آیت الله همدانی نجفی، در سال 1330 ه.ق، پس از مدت هشت سال با مرحوم پدرش از "نجف" به "ایران" آمد و در آغاز، نزد پدرش دروس حوزوی را شروع و مدتی از مرحوم "سید علی همدانی" و دیگران بهره ‌برد، تا آنجا که در سال 1343 ه.ق، پس از گذشت 13 سال، مجدداً به "نجف" بازگشت و در آنجا به تحصیل ادامه ‌داد و چون میان پدرِ آیت الله همدانی نجفی و مرحوم "میرزای نائینی" علاقه و دوستی دیرینه وجود داشت، فرزند خود را تحت هدایت و سرپرستی ایشان قرار داد. ایشان درس‌های باقیمانده سطح را خدمت مرحوم "آیت اللّه میلانی" از شاگردان بزرگ مرحوم "نائینی"، "کمپانی" و "آقا عماد رشتی" به اتمام رساند. در سال 1345 ه.ق، پس از پایان دروس سطح، در دوره پایانی درس اصول مرحوم "میزای نائینی" (م 1355 ق) شرکت کرد و استاد از وی ‌خواست که درسها را بنویسد و نزد ایشان ببرد. آیت الله همدانی نجفی، طی مصاحبه ای با مجله "حوزه" در شماره 30 بهمن و اسفند 1367، در خصوص دوران تحصیل خود می ‌گوید: «من چند سال، درس مرحوم آیت اللّه نائینی می ‌رفتم. در طول این چند سال تمام درس ایشان را می‌نوشتم و هرچند وقت یکبار، نوشته‌ها را که چند دفتر می‌شد، خدمت ایشان می بردم و ایشان مطالعه می ‌فرمودند. تمام دوره درس اصول را، تا ابتدای بحث برائت، در مدت هفت هشت سال اینگونه خدمت ایشان بودم . اگر مدتی می گذشت و نوشته های درس ارا خدمت ایشان نمی بردم ،ایشان مطالبه می فرمودند.» شاگردی در محضر آیت الله نائینی ایشان درباره عظمت علمی و روحی استاد خود "آیت الله میرزای نائینی" در ادامه همین مصاحبه، می‌ گویند: «مرحوم آیت اللّه نائینی بنا داشتند برای فریضه ظهر و عصر، حدود یک ربع ساعت که به اذان مانده برروی سجاده بنشینند و حال انتظار داشته ‌باشند، تا اذان بگویند و ایشان مشغول نماز شوند.» شاگردی در محضر آیت الله کمپانی علامه نجفی به جز درس مرحوم "آیت الله نائینی"، در درس فقه و اصول مرحوم "حاج شیخ محمد حسین اصفهانی"، معروف به "کمپانی" حضور یافت و از بحث "بیع" تا بحث "خیارات" مدت چهار سال از استاد بهره مند و تحت تأثیر قوت روح ایشان قرار گرفت. ایشان درباره استاد "کمپانی"، در راستای مصاحبه با مجله حوزه در شماره 30، می ‌گویند: «غیر از مهارت و استادی کم نظیر مرحوم آیت اللّه شیخ محمد حسین کمپانی در فقه و اصول، در تفسیر و بهره‌ برداری از آیات قرآن نیز ابتکارهای خوب و جالبی داشتند، از جمله می‌فرمودند: "ما از آیات الهی می‌توانیم پی به مقام هریک از انبیا ببریم که در مقایسه آن با مقام اوصیای الهی حقایقی فهمیده می‌شود…» شاگردی در محضر آیت الله قاضی آیت الله همدانی نجفی، گذشته از مرحوم "کمپانی"، شاگرد بزرگانی چون "آقا میرزا جواد ملکی" و بزرگان عرفان عملی بود، علاّمه مدتی در خدمت "آیت الله میرزا علی آقای قاضی" بوده و محضر ایشان را درک کرد. علاّمه نجفی در ادامه مصاحبه ای با مجله حوزه در شماره 30، درباره مرحوم قاضی و رابطه خودش با ایشان می ‌گوید: «در سنه 1347 یا 1348 [هـ.ق] که من در مدرسه قوام بودم. مرحوم میرزا علی آقای قاضی به مدرسه قوام تشریف آوردند و از متصدی مدرسه خواستند که حجره‌ای را در اختیار ایشان قرار دهد. متصدی مدرسه با کمال احترام پذیرفت و یک حجره کوچکی از طبقه فوقانی مدرسه را در اختیار ایشان قرار داد. بعد معلوم شد که مرحوم میرزا علی آقایِ قاضی حجره را به عنوان مکان خلوتی برای تهجد و عبادت می‌ خواستند؛ چرا که منزل ایشان کوچک بود و ایشان تصور داشتند شب هنگام که می ‌خواهند به نماز و تهجد بپردازند، مزاحم بچه‌ها هستند؛ به این جهت این حجره را تهیه کرده ‌بودند. شب‌ ها حدود ساعت دوازده که معمولاً طلبه ‌ها به خواب می ‌رفتند تا برای درس های فردا استراحتی کرده‌ باشند، شب زنده‌ داری و تهجد ایشان در آن حجره کوچک شروع می ‌شد. در آنجا بود که من شیفته مرحوم میرزا علی آقای قاضی شدم. حالت دعا و نیایش ایشان، در آن حجره کوچک، خیلی برای من جالب و زیبا بود. چند ماهی از آمدن ایشان به مدرسه می‌ گذشت که من رفتم خدمت ایشان و تقاضا کردم که کتاب "جامع السعادات" مرحوم نراقی را برای من بخوانند و ایشان با کمال بزرگواری پذیرفتند. قرار شد من در کنار درس های دیگر در ساعات فراغت خدمت ایشان برسم. با این قرار من خدمت ایشان می ‌رسیدم و ایشان درس می ‌فرمودند؛ اما چه درسی، واقعاً درس عرفانی بود؛ یک عرفان وجدانی. شنونده یقین می‌ کرد که آنچه استاد می‌ گوید، خود به یقین دریافته و در وجود خودش پیاده کرده‌است. هنوز شیرینی و لذت آن مدت کوتاه درس را که خدمت ایشان بودم احساس می‌کنم. اقرار می ‌کنم که مرحوم میرزا علی آقای قاضی بسیار مرد کم ‌نظیری بود. کلام و رفتار و سلوک ایشان بسیار جذاب و دلنشین بود.» 

علاّمه همدانی نجفی از شخصیت‌های بزرگی تصدیق اجتهاد و اجازه نقل حدیث گرفته ‌اند که سه چهار اجازه ایشان در جلد 18 "تفسیر انوار درخشان" در آغاز کتاب به چاپ رسید، که عبارتند از: -اجازه از مرحوم "میرزای نائینی" در تاریخ 22 ذی‌الحجه 1351 ه.ق، که این تعبیرات درباره ایشان نگاشته ‌شد: «عمده العلماء والافاضل العظام وثقه الاسلام المؤید المسدّد الصفي…فقد حضر ابحاثی الفقهیه والاصولیه مده عدیده حضور تفهم وتحقیق وتعمق وتدقیق، حتی ادرک مناه ونال مبتغاه وَبَلغ ونال درجه سامیه من الاجتهاد، مقرونه بالصلاح والسداد، فَلَجِنابه العمل بما یستنبطه من الاحکام علی النهج المتداول بین الاعلام.» -اجازه از مرحوم "شیخ الحکماء محمد حسین اصفهانی" معروف به "کمپانی" که این تعبیرات را در حق ایشان در تاریخ 8 محرم الحرام 1351 ه.ق، نوشته ‌است: «السید السند والمولی المعتمد، صفوه العلماء الاعلام وثقه الاسلام…حضر علی غیر واحد والاعیان و علی شطراً من الزمان لتحقیق المبانی الاصولیه و تنقیح القواعد الفقهیه مراعیاً للتأدب بالآداب الدینیه و التخلق بالاخلاق الالهیه حتی فاز، و للّه الحمد بالمراد وحاز درجه الاجتهاد….» -"آیت اللّه میرزا محمد کاظم شیرازی" از  دیگر اعاظم حوزه علمیه "نجف"، نیز نوشته ‌اند: «إنّ العالم العلم العَلاّم والصَفی المُهذّب القمقام وتلاد للام و رکن الاسلام…ممِن نَفَر فی عصرنا للتفقه الی مُطاف المهاجرین…فأخذ مِنهم شطراً کافیاً وحَظاً وافیاً…فبلغ مرتبه الاستنباط ودرجه الاجتهاد وحاز العونین ووفق بالمرتبتین، فهو المجتهد العدل الذی یرجع الیه فِی مهام الامور فی عصر الغیبه.» تاریخ این نوشته ربیع الاول است 1352 ه.ق، و در ذیل آن مرحوم "حاج شیخ عبد الکریم حائری" این اجازه را تأیید کرد. 

برخى از آثار منتشر شده آیت الله همدانی نجفی عبارتند از : -انوار درخشان در تفسیر قرآن -درخشان پرتوى از اصول كافى، در شش جلد، شرح كتاب‌التوحید كافى -معاد جسمانى و روحانى -مسیحا مژده مهدى موعود آثار منتشر نشده وى عبارت‌اند از: -تقریرات درس اصول میرزاى نائینى (از مباحث الفاظ تا تعادل و تراجیح) -تقریرات درس فقه محقق اصفهانى (بحث مكاسب) -تقریرات درس اصول محقق اصفهانى -تقریرات رساله‌هاى متعدد در فلسفه، كلام و شرح احادیث اخلاقى 

تفسیر انوار درخشان، از جمله تفاسیر کامل فارسی دوران معاصر ایران بود که با جهت گیری های شیعی در قالب اصطلاحات و مفاهیم فلسفی و عرفانی نگاشته شد. ویژگی مهم این تفسیر را باید در بحث‌های معنوی و اخلاقی و انسان شناسی این تفسیر دانست. نگارش این تفسیر با نثر و ادبیات فارسی در قالب فرهنگ عمومی حوزه‌های علمیه شیعه و ترکیب جمله‌های فارسی همراه با اصطلاحات عربی متداول بود. گرچه این نثر در تمام مجلدات تفسیر یکسان نیست، اما در مجلدات نخست آن آمیختگی کلمات با اصطلاحات فلسفی و عرفانی بیشتر و در مجلدات بعدی نثر آن اندکی آسان ‌تر و خوش ‌خوانتر می ‌گردد. در مجموع، مخاطبان تفسیر، افراد آگاه و آشنا با اصطلاحات علوم اسلامی و ادبیات عرب و اهل مطالعه در رشته تفسیر‌اند، نه توده مردم. تعداد مجلدات تعداد مجلدات تفسیر، 18 جلد و از تاریخ 1380 تا 1404 ه.ق، نگارش و نشر یافت، بنابراین، زمان نگارش تفسیر حدود 24 سال به طول انجامید. ناشر تفسیر "انتشارات لطفی" در "تهران" و مصححان آن در آغاز، "آقای محمد باقر بهبودی" بود و از جلد چهارم به بعد "حجت الاسلام آقای مهدی انصاری"، سبط مفسر و "آقای گنجی ‌پور" خوشنویس بوده‌اند. در زمینه چاپ نیز مانند خود تفسیر از نظر روال فصل بندی و تهیه فهرست موضوعات و تصحیح اغلاط مطبعی یکسان نیست و نوسانات بسیاری در زمینه‌های مختلف وجود دارد. انگیزه نگارش درباره انگیزه نگارش تفسیر، آیت الله همدانی نجفی در آغاز کتاب چنین می ‌نویسد: «چنین گوید بندهٔذلیل سید محمد حسینی نجفی عربزاده، مدتها در فکر بودم که صحایف چندی در تفسیر و شرح آیات کریمه از قبسات واقفان براسرار آنها بنگارم، و از‌کتاب عزیز تفأل و مسئلت خیر نموده، کریمه: «وجعلها کلمه باقیه فی عقبه» استهلال ‌شد و از حکیم حمید نیز با ابتهال مسئلت نموده که آن را از تفألات مقضیه فرماید.» علامه نجفی، در آغاز تفسیر مقدمه ای در باب اهمیّت قرآن و جایگاه آن در میان مسلمانان دارد و همچنین به مسأله لزوم آموزش قرآن به فرزندان و قرائت آن و بحث کیفیت نزول قرآن اشاره دارد و آنگاه وارد تفسیر می ‌گردد. مطالب تفسیری کتاب بر دوقسم است، آنچه از ادبیات، لغت، روایات، وجوه واحتمالات تفسیری و شرح و توضیح جملات گفته شده، بخش نقلیات تفسیر را تشکیل می‌دهد؛ و آنچه که به تحلیل و توصیف و نتیجه‌گیری و برداشت هدایتی و اخلاقی از آیات برمی‌گردد، در مجموع دیدگاه مفسّر را تشکیل می‌دهد و با تعبیر: "مفسر می‌گوید" بیان شده است. 

آیت الله همدانی نجفی، سرانجام پس از عمری تلاش و کوشش، تحقیق و تبلیغ و نگارش آثار علمی و دینی در سحرگاه یکشنبه 15 جمادی الاول1417 ه.ق، مطابق با هشتم مهرماه  1375 ه.ش، در سن 95  سالگی بدرود حیات گفت. با رحلت وی در استان "همدان" سه روز عزای عمومی و یک روز تعطیل عمومی اعلام شد و سراسر شهر سیاه‌ پوش گردید. پیکر پاکش پس از تشییع چند صد هزار نفری به "مشهد" مقدس انتقال یافت و در "دار‌الزهد" آستان مقدس رضوی در جوار مرقد مرحوم "شیخ بهایی" به خاک سپرده شد. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۴۱:۲۱

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۴۱:۲۳

آیت الله سید محمد حسینی همدانی

خلاصه زندگی نامه

 آیت الله سید محمد حسینی همدانی، معروف به نجفی همدانی، فقیه، مفسر امامی که از اعاظم حکما و عرفا در قرن چهاردهم و پانزدهم ه.ق، بود. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع