آیت الله سید حسن طباطبایی قمی در سال 1289 در نجف متولد شد. پدرش "آیت الله حاج سید حسین طباطبایی قمی" پس از "آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی" مرجعیت عام جهان تشیع را بر عهده داشت.علامه سید حسن طباطبایی قمی تحصیلات خود را در نجف آغاز کرد و در حوزه علمیه نجف و مشهد به فراگیری علوم دینی پرداخت.وی امام جماعت مسجد گوهرشاد در مشهد بود و بارها به علت مبارزه علیه رژیم شاه و همراهی با نهضت امام خمینی(ره) تبعید و دستگیر شد.از آیت الله سید حسن طباطبایی آثار متعددی مانند "الحج" و "حاشيه بر عروة الوثقی" به انضمام رساله‌ های علميه و مناسک حج به یادگار مانده است.علامه سید حسن قمی در 20 خرداد ماه 1386 در 97 سالگی به دیدار حق شتافت و در جوار حرم امام رضا(ع) به خاک سپرده شد. 
سید حسن طباطبایی قمی تحصیلات خود را در حوزه علمیه نجف آغاز کرد و از محضر اساتیدی چون "آیت الله نائینی"‌، "آیت الله کمپانی"‌، "شیخ‌ کاظم‌ شیرازی"‌ و "میرزا محمد آقازاده" بهره برد.پدر سید حسن طباطبایی به درخواست اهالی خراسان و سفارش "ميرزا محمد تقی خان شيرازی" به مشهد مهاجرت نمود. سید حسن طباطبایی به همراه پدر به مشهد آمد و در حوزه علمیه آنجا به تکمیل تحصیلات دینی خود پرداخت. "آیت‌ الله‌ میرزا محمد آقازاده‌" از اساتید وی در مشهد بود.  آیت الله حسن قمی در سال 1314 به عراق رفت و در آنجا به تحصیل و تدریس پرداخت اما بعد از فوت پدرش در سال 1320 به ایران آمد و در مشهد سکونت نمود و به تدریس در حوزه های علمیه مشهد پرداخت.  
آیت ‌الله حسن‌ قمی‌ در مشهد، به‌ تدریج‌ ارتباطات‌ خود را با توده‌های‌ مردم‌ گسترش‌ داد و در میان‌ روحانیت‌، کسبه‌، تجار و مردم‌ عادی‌ آن‌ شهر طرفداران‌ زیادی‌ پیدا کرد تا جایی‌ که‌ امامت‌ جماعت‌ مسجد "گوهرشاد" را به‌ عهده‌ گرفت‌. این‌ مسائل‌ در مجموع‌ منجر به‌ افزایش‌ چشمگیر نفوذ دینی‌ و سیاسی‌ وی‌ بین‌ توده‌‌ اهالی‌ شهر در اوایل‌ دهه‌‌ 40 گردید. به‌ همین‌ دلیل‌ از ابتدای‌ مبارزات‌ مردمی‌ علیه‌ رژیم‌ پهلوی‌، آیت‌الله حسن‌ قمی‌ از پیشگامانی‌ بود که‌ در تمامی‌ مراحل‌ نهضت‌ اسلامی‌ مردم‌ ایران‌ همراه‌ و همگام‌ با سایر مراجع‌ و علمای‌ بزرگ‌ و مبارز نقش‌ مهمی‌ در نهضت امام خمینی ایفا نمود. محکومیت لایحه اصلاحات ارضیآیت‌ الله قمی‌ درسخنرانی ‌های‌ مختلف‌ در ارتباط‌ با مسئله‌‌ اصلاحات‌ ارضی‌ و تقسیم‌ زمین‌ موضع‌ گرفت‌ و آن‌ را زمینه ‌ای‌ برای‌ نفوذ و تسلط‌ بیگانگان‌ از جمله‌ یهودیان‌ در کشاورزی‌ و اقتصاد جامعه‌‌ ایران‌ معرفی‌ کرد.در سال 1340 لایحه اصلاحات ارضی در هیئت دولت به تصویب رسید و باعث نفوذ روابط سرمايه‌ داری در روستاها و تسهيل حركت آزاد سرمايه ‌داری در كشور شد. آثار درازمدت اصلاحات برای روستاييان مثبت نبود زيرا نيمی از روستاييان به دليل اينكه با مالكان قرارداد زراعتی و تقسيم محصول نداشتند از دريافت زمين محروم شدند. محکومیت لایحه انجمن های ایالتی و ولایتیآیت الله قمی در سال‌ 1341 به‌ دنبال‌ تصویب‌ لایحه‌‌ انجمن ‌های‌ ایالتی‌ و ولایتی‌‌ طی‌ تلگرافی‌ به‌ "اسدالله علم‌" نخست وزیر وقت حذف‌ شرط‌ اسلام‌ از شرایط‌ منتخبان‌ و قسم‌ قرآن‌ و تبدیل‌ آن‌ به‌ کتاب‌ آسمانی‌ را تخلف‌ از قوانین‌ دینی‌ و موجب‌ انزجار شدید و تشویش‌ اذهان‌ عمومی‌ قلمداد کرد و دولت‌ را ملزم‌ به‌ صرف‌ نظر کردن‌ از تمامی‌ مصوبات‌ خلاف‌ شرع‌ نمود.آیت‌ الله قمی‌ در جلسه‌ ای‌ در منزل‌ "آیت‌ الله میلانی"‌ به بررسی‌ عواقب‌ لایحه‌‌ انجمن های ایالتی و ولایتی پرداخت و "سید جلال‌ تهرانی"‌ استاندار خراسان‌ را تهدید کرد که‌ در صورت‌ لغونکردن‌ تصویب‌ این لایحه،‌ مردم‌ را به‌ تحصن‌ در مسجد "گوهرشاد" دعوت‌ خواهد کرد.در 22 اردیبهشت ماه 1286 قانون انجمن‌های ایالتی و ولایتی که مشتمل بر 122 ماده بود به تصویب نمایندگان مجلس شورای ملی رسید. این مصوبه در غیاب مجلس حکم قانون داشت و به موجب آن از شرایط انتخاب ‌شوندگان و انتخاب ‌کنندگان، قید سوگند به قرآن حذف ‌شد و افراد می ‌توانستند با هر کتاب آسمانی مراسم تحلیف را به جای آورند. اطاعت از فرمان امام خمینی(ره)امام خمینی(ره) در نشستی با مراجع و علمای قم پیشنهاد دادند كه در اعتراض به اعمال رژیم شاه، نوروز سال 1342 عزای عموی اعلام شود.آیت الله قمی در پی این تحریم روز اول‌ فروردین‌ 1342 را عزای‌ ملی‌ اعلام‌ کرد و مجلس‌ عزاداری‌ در منزلش‌ برگزار کرد اما‌ نیروهای‌ نظامی‌ و امنیتی‌ خراسان‌ به‌ آنجا حمله‌ کردند و بعد از آن‌ کمیسیون‌ امنیت‌ خراسان‌ تشکیل جلسه داد. اعتراض به تبعید امام خمینی(ره)امام خمینی(ره) در 13 خرداد ماه 1342 مصادف با عصر عاشورا در سخنرانی کوبنده ای به افشاگری مقاصد رژیم پهلوی پرداختند و در سحرگاه 15 خرداد 1342 توسط نیروهای امنیتی دستگیر شدند و سپس به ترکیه تبعید شدند.به‌ دنبال‌ تبعید امام‌ خمینی‌(ره) آیت الله قمی به همراه جمعی از روحانیون در مسجد "گوهرشاد" تحصن کرد و منزل وی به محاصره نیروهای نظامی درآمد.ساواک خراسان آیت الله طباطبایی قمی را هسته اصلی تشنج در شهر مشهد خواند و در 15 خرداد ماه 1342 وی را در مسیر بازگشت از مسجد "گوهرشاد" توسط نیروهای امنیتی دستگیر و به تهران منتقل شد. او در تهران همراه امام خمینی(ره) در زندان "قصر" به مدت 15 روز حبس و سپس به پادگان "عشرت آباد" منتقل شد. تبعید و حصر خانگیآیت الله قمی با قوانینی که مواد آنها مخالف احکام اسلامی و قرآن بود مخالفت می کرد از جمله لایحه قانون حمایت از خانواده را که در سال 1345 به تصویب درآمد را مخالف شرع خواند و با ارسال‌ تلگرافی‌ به‌ "امیر عباس هویدا" نخست وزیر وقت ضمن‌ اعتراض‌ به‌ اقدام‌ وزیر دادگستری‌ در تقدیم‌ لایحه‌ ای‌ به‌ مجلس‌ شورای‌ ملی‌ بعضی‌ از مفاد و مواد آن‌ را در زمینه‌‌ ازدواج‌ و طلاق مخالف‌ احکام‌ اسلام‌ و قرآن‌ دانست‌ و از "امیر عباس هویدا" خواست‌ که‌ لایحه‌‌ مذکور را پس‌ بگیرد.رژیم‌ پهلوی‌ تصمیم‌ گرفت‌ که‌ آیت ‌الله قمی‌ را از مشهد دور کند و به‌ همین‌ سبب‌ در سال 1346 وی را به "زاهدان" و "خاش" تبعید کرد و بعد از 14 ماه اقامت در "خاش" ایشان از سال 1346 تا پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1357 در خانه ای در کرج در حصر کامل و مراقبت ویژه نیروهای امنیتی به سر برد و پس از پیروزی انقلاب اسلامی مجددا به مشهد برگشت. 
"امام موسی صدر" رئیس مجلس اعلای شیعیان لبنان در 9 شهریور ماه سال 1357 همزمان با مبارزات مردم ایران‌ و چند ماه پیش از پیروزى انقلاب اسلامى، در لیبی ربوده شد. ربودن وی منجر به واکنش بسیارى از روحانیان و مراجع از جمله آیت الله قمی شد.یک سال پس از ربوده شدن امام موسی صدر، آیت الله حسن طباطبایی قمی در نامه ای خطاب به مسلمانان جهان بر لزوم اعمال فشارهای بین المللی بر لیبی تاکید کرد. بخشی از متن بیانیه ایشان به این شرح است:«... یک سال از جنایت بزرگى که در حقّ حضرت حجت‌الاسلام والمسلمین جناب‌ امام موسى صدر در لیبى صورت گرفته گذشته است. این جنایت زشتى که سکوتى‌ مشکوک از سوى دنیا در پى آن بود.... حکومت لیبى مسئول مستقیم این عمل است چرا که دولت میزبان است و مسئول‌ سلامت میهمان خود. این مسئولیتى است که حقى بین‌المللى و انسانى؛ اما مع‌الاسف‌ دولت لیبى بر خلاف همه‌ قوانین و موازین به وظیفه‌ خود عمل نکرد.طبیعى است که لیبى تنها مسئول ربودن امام موسى صدر و تنها مرجعى است که در این باره باید مؤاخذه شود. همه به خوبى مى‌دانند که حکومت لیبى هیچ توجه معقول‌ و منطقى در برابر تعرض به این حق انسانى نداشته است.این حقیقتى است که در تلگرافى که براى جلود، نخست وزیر لیبى، ارسال کردم، ذکر کرده‌ام. آنچه بیشتر، خیانت بزرگى که لیبى مرتکب شد، باعث تعجّب من مى‌شود، سکوت مشکوک و وحشتناک و بى‌مبالاتی اى است که در دولت هاى دنیا و به ‌خصوص‌ دولت هاى اسلامى‌ و طرف هاى بین‌المللى در برابر این جنایت وجود دارد.... چطور و چگونه محاکمه‌ یک یهودى در شوروى یا اعدام مزدور معروف صهیونیسم‌ و سازمان اطّلاعات آمریکا در ایران مثل "القانیان" داد و فغان همه‌ عالم را بلند مى‌کند امّا به هنگام ربودن شخصیتى اسلامى‌ و جهانى چون امام موسى صدر هیچ واکنشى از سوى آنان صورت نمى‌گیرد؟ آیا کسى جز شیعه‌ مستضعف لبنان که زیر بمب هاى‌ اسرائیلى زندگى مى‌کند، اعتراض کرد؟ آیا صداى اعتراض جز از جانب عدّه‌ اندکى از رهبران معنوى و ملّى گرایان، از کسى در دنیا بلند شد؟من شخصاً مسئولیت خود را در برابر این جنایت بزرگ و توطئه‌ بین‌المللى براى‌ بسیارى از رهبران دولت هاى اسلامى‌ و رهبران سازمان هاى اسلامى‌ در آسیا و آفریقا مى‌پذیرم. و از همه براى اعمال فشار بین‌المللى از همه سو بر حکومت لیبى براى‌ تعیین حدّى در برابر این جنایت دعوت مى‌کنم. از آن رو که با سکوت خود در برابر تاریخ مسئول نباشیم، از خداوند تعالى مى‌خواهم همه‌ مردم دنیا در سایه‌ الطاف خاصّ حضرت ولىّ عصر عجل‌الله تعالى فرجه توفیق نشر عدالت و حمایت از مستضعفان را عنایت فرماید. ...» 
آیت الله حسن قمی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1357 برای دیدار امام خمینی(ره) به تهران آمد و گلایه از برخی مسئولین و سیاست های انقلابی آن دوره در دیدارشان مطرح شد. آیت الله سید حسن قمی از برخی برخوردها و مصادره اموال سرمایه داران وابسته به رژیم سلطنتی ناراحت بود و این مطالب را به امام(ره) منتقل کرد به گونه ای که گویا پس از آن دیدار امام خمینی(ره)، "هاشمی رفسنجانی" یکی از اعضای ارشد جمهوری اسلامی را فراخواندند و به او گفتند: «که شماها چه عملکردی داشتید که آقای قمی آنقدر ناراحت است.»البته بعد از این دیدار نیز آیت الله قمی تلگراف هایی نیز به امام(ره) زد و گلایه هایی را مطرح کرد که امام(ره) در قم درباره یکی از این تلگراف ها در 8 خرداد ماه 1358 اعلام کردند: «تلگراف محترم واصل، لزوم وحدت کلمه در این موقع که جنایتکاران به دسیسه و توطئه علیه اسلام و جمهوری اسلامی پرداخته اند از اهم وظایف است. از جنابعالی امید دعای خیر دارم.»آیت الله قمی از رفتار برخی سیاست مداران گله مند بود و همین امر مقدمات انزوای ایشان را فراهم کرد. آیت الله قمی پس از سال 1375 مراسم مذهبی در بیت خود برگزار کرد. برخی از مراجع عظام تقلید همچون "بشیری زنجانی"، "وحید خراسانی" و "آیت الله بهجت" به ملاقات وی رفتند. آیت الله قمی در اواخر عمر به دلیل محبت ‌های مقام معظم رهبری آشتی کرد. 
آیت الله حسن طباطبایی قمی در 20 خرداد ماه 1386 در 97 سالگی درگذشت و پيكر ایشان در خيابان "چهار باغ" به سوی حرم مطهر رضوی(ع) تشييع شد و پس از قرائت نماز به امامت "آيت‌ الله وحيد خراسانی" در "دارالشكر" در جوار حرم امام رضا(ع) به خاک سپرده شد. پیام تسلیت مقام معظم رهبری «بسم الله الرحمن الرحیم رحلت عالم مجاهد، مرحوم مغفور آیت الله آقای حاج آقا حسن طباطبائی قمی رضوان الله تعالی علیه را به حضرات علماء اعلام و حوزه علمیه مشهد مقدس و به عموم مردم انقلابی و با ایمان آن شهر شهید پرور، و بخصوص به علاقمندان و ارادت ورزان آن مرحوم و بالاخص به بازماندگان مکرم ایشان و بیت رفیع طباطبائی قمی تسلیت عرض میکنم. سالیان درازی از عمر با برکت این فقیه مجاهد در راه مبارزه با رژیم طاغوت گذشت و بیانات پر شور ایشان گرمابخش نیروهای مبارز بود. رنج و محنت زندان و تبعید نتوانست در عزم راسخ آن بزرگوار خلل وارد آورد و تا لحظه پیروزی انقلاب تلاش ایشان را متوقف سازد . از خداوند متعال علو درجات و حشر با اولیاء مکرمین را برای ایشان مسالت میکنم . والسلام علیه و رحمه الله و برکاته سید علی خامنه ای 21 خرداد 1386» 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۱:۱۳:۲۰

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۱:۱۳:۲۱

آیت الله سید حسن طباطبایی قمی

خلاصه زندگی نامه

 آیت الله سید حسن طباطبایی قمی، از روحانیون مبارز و حامی نهضت امام خمینی(ره) که سالهای زیادی را در تبعید و حصر به سر برد. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع