آیت الله سید ابوالفضل سید ریحانی معروف به موسوی تبریزی در سال 1314 در تبریز و در خانواده ای متدین به دنیا آمد. او پس از گذراندن تحصیلات ابتدایی، تصمیم به تحصیل علوم دینی گرفت؛ او ادبیات و مقدمات را در زادگاه خود، تبریز فراگرفت و برای ادامه تحصیل به حوزه علمیه قم رفت؛ او ابتدا کفایه‌ را از محضر "آیت‌ الله منتظری"‌ آموخت‌ و رسائل‌، مکاسب‌ و اخلاق را از "آیت ‌الله علی‌ مشکینی"‌ فراگرفت‌ و سپس‌ خارج‌ فقه‌ و اصول‌ را از محضر حضرت‌ امام(ره)‌ آموخت‌ و در خارج‌ فقه‌ از شاگردان‌ "آیت ‌الله شریعتمداری"‌ بود. آیت الله موسوی تبریزی بعد از اتمام‌ دروس‌ اصول‌ و فقه‌، به‌ تدریس‌ در حوزه‌ علمیه‌‌ قم‌ پرداخت‌ و شرح‌ لمعه‌ و مکاسب‌ را برای‌ طلاب‌ تدریس‌ ‌کرد.آیت الله موسوی از کسانی بود که در سخنرانیهای پر شور امام خمینی(ره) در سال 1342 شرکت فعال داشت و در بیداری مردم آذربایجان بسیار تلاش کرد. او در بهمن ماه 1356 در مسجد "سید حمزه" تبریز سخنرانی افشاگرانه ای را علیه رژیم پهلوی ایراد کرد که به واسطه آن توسط ساواک تحت تعقیب قرار گرفت و مجبور شد شبانه به قم منتقل و مبارزات سیاسی خود را در آن شهر و در قالب جامعه مدرسین حوزه علمیه قم ادامه دهد. از فعالیتهای‌ سیاسی‌ آیت ‌الله‌ موسوی‌ تبریزی‌ پس‌ از پیروزی انقلاب‌ اسلامی‌ می‌توان‌ به‌ عضویت‌ او در مجلس‌ خبرگان‌ قانون‌ اساسی‌، نمایندگی‌ مردم "تبریز" در ادوار اول و دوم مجلس‌ شورای‌ اسلامی‌، نمایندگی‌ مجلس‌ خبرگان‌ رهبری‌ در سه‌ دوره‌، ریاست‌ دیوان‌ عدالت‌ اداری‌ در دوره ریاست "آیت الله یزدی" در قوه قضائیه و نیز دادستان‌ کل‌ کشور اشاره‌ کرد. آیت‌ الله‌ سید ابوالفضل‌ موسوی‌ تبریزی‌ نماینده‌ مجلس‌ خبرگان‌ و عضو جامعه مدرسین‌ حوزه‌ علمیه‌ قم‌ در 25 فروردین 1382 در سن‌ 68 سالگی‌ درگذشت.  
سید ابوالفضل موسوی‌ تبریزی‌ تحصیلات ابتدایی را در زادگاهش به پایان رساند. او در 13 سالگی‌ با تشویق‌ پدر، قدم در راه تحصیل‌ علوم‌ دینی‌ نهاد. ابوالفضل موسوی تبریزی تحصیلات‌ حوزوی خود را در تبریز در مدرسه "حسن‌ پادشاه"‌ آغاز کرد. او در آن‌ مدرسه‌ دروس‌ دوره‌ مقدمات‌ و بخشی‌ از دروس‌ دوره‌ سطح‌ را فراگرفت و سپس‌ برای ادامه تحصیل در سال 1331عازم‌ حوزه‌ علمیه‌ قم‌ شد. اساتید آیت الله‌ موسوی‌ تبریزی‌ در سالیان‌ تحصیل‌ خود، به‌ محضر عالمان‌ بسیاری‌ راه‌ یافت‌. او که‌ دروس‌ دوره مقدمات‌ و بخشی‌ از دروس‌ دوره‌ سطح‌ را در تبریز خوانده‌ بود، در همان‌ شهر‌ به جلسات درس‌ "حاج‌ رسول‌ شاهرودی‌" و "میرزاعلی‌ عطار" ‌رفت‌ و ادبیات‌ عرب‌ را نزد آنان‌ ‌آموخت‌. او حاشیه‌ ملاعبدالله‌ را نیز نزد پدر خود آموخت‌. او در قم‌ در جلسات درس‌ رسائل‌ و مکاسب‌ آیت الله‌ مشکینی‌ و درس‌ کفایة‌ الاصول‌ آیت الله‌ منتظری‌ و مجاهدی‌ ‌شرکت می کرد‌. با پایان‌ یافتن‌ دوره سطح، ابوالفضل موسوی تبریزی‌ نخست‌ در جلسات‌ درس‌ خارج‌ امام‌ خمینی‌(ره‌) حضور یافت‌ و سپس‌ در درس‌ آیت ‌الله‌‌ شریعتمداری‌ شرکت‌ کرد. او مدتی‌ نیز در درس‌ آیت ‌الله‌ شاهرودی‌ حاضر بود و در این‌ سالها در درس‌ اخلاق‌ استادان‌ خود حضور فعال‌ داشت‌. آیت الله‌ موسوی‌ تبریزی‌ در سالهای‌ تحصیل‌ خود با فضلا و استادان‌ بسیاری‌ رابطه‌ دوستی‌ داشت‌ و دروس‌ خود را با آنان‌ مباحثه‌ می‌کرد که‌ از جمله‌ آنان‌ آیت الله‌ محمد مؤمن‌ و آیت الله‌ محمد علی‌ گرامی‌ را می‌ توان‌ نام‌ برد.  
آیت الله‌ سید ابوالفضل‌ موسوی‌ تبریزی‌ از اعضای مؤسس جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بود و بعد از آغاز نهضت امام خمینی(ره) امضای او در ذیل اعلامیه های روحانیت مبارز قید می شد. او از جمله کسانی بود که در بیداری مردم آذربایجان نقش داشت و در اجتماعات‌ گوناگون‌ با سخنرانیهای خود به‌ افشای‌ ماهیت‌ رژیم‌ پهلوی‌ و تأیید راه‌‌ امام‌(ره‌) می‌پرداخت‌. از جمله‌ آن‌ سخنرانیها، سخنان‌ او در 29 بهمن ماه‌ 1356 در مسجد "سید حمزه‌" تبریز بود‌ که به‌ انتقاد از اقدامات‌ رژیم‌ پهلوی‌ در سرکوب‌ مبارزات‌ مردم‌ به‌ خصوص‌ سرکوب‌ قیام‌ 19 دیماه‌ قم‌ و نیز انتشار مقاله‌‌ موهن‌ احمد رشیدی‌ مطلق‌ علیه‌ امام(ره)‌ پرداخت‌ و مردم‌ را به‌ اعتراض‌ علیه‌ رژیم‌ پهلوی‌ فراخواند. متعاقب آن قیام های گسترده ای در تبریز صورت گرفت و ساواک‌ تصمیم به‌ دستگیری‌ او گرفت. از این‌ رو، آیت الله موسوی تبریزی‌ نیمه شب‌ از تبریز به‌ قم‌ آمد و کارهای‌ مبارزاتی‌ خود را در قالب جامعه مدرسین حوزه علمیه قم تداوم داد. او از شاگردان‌ مبرز و مورد اعتماد آیت ‌الله‌ شریعتمداری‌ بود؛ اما هنگامی‌ که‌ احساس‌ کرد راه‌ او در تعارض‌ با راه‌ امام‌(ره‌) است‌ از بیت‌ وی‌ فاصله‌ گرفت‌.  
آیت الله موسوی تبریزی بعد از پیروزی‌ انقلاب‌ اسلامی‌ به‌ رهبری‌ امام‌ خمینی(ره)‌، فعالانه‌ در صحنه‌ بود. هنگامی که موضوع تنظیم قانون اساسی مطرح و پیش نویس آن به دستور امام(ره) نگارش یافت و در 24 خرداد ماه 1358 در روزنامه های کثیرالانتشار به چاپ رسید، با تأکید حضرت امام خمینی(ره) بر تشکیل مجلس خبرگان جهت بررسی نهایی قانون اساسی، قانون انتخابات این مجلس تصویب شد؛ این انتخابات در 12 مرداد ماه 1358 برگزار و 75 نماینده این مجلس انتخاب شدند که آیت الله ابوالفضل موسوی تبریزی از استان‌ آذربایجان‌ شرقی‌ به‌ نمایندگی‌ برگزیده‌ شد. مجلس خبرگان قانون اساسی در روز 28 مرداد ماه 1358 با پیام حضرت امام(ره) افتتاح و موفق شد با مدیریت شهید بهشتی پس از سه ماه تلاش و فعالیت بی وقفه، کار تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران را در 24 آبان ماه 1358 در 12 فصل و 175 اصل و یک مقدمه و مؤخره به انجام رساند و این قانون در 12 آذر ماه 1358 به تصویب نهایی ملت ایران رسید. آیت الله سید ابوالفضل موسوی تبریزی در گروه‌ های‌ کاری‌ مجلس‌ خبرگان‌ قانون‌ اساسی‌، به‌ عنوان‌ نایب‌ رئیس‌ گروه‌ سوم‌ (نظارت‌ عمومی‌ ـ حقوق ملت‌ ـ امر به‌ معروف‌ و نهی‌ از منکر) بود.  
مجلس اول آیت الله سید ابوالفضل موسوی تبریزی در سال 1358 در نخستین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی شرکت کرد و در مرحله اول با کسب 144943 رأی از مجموع 274111 کل آرا به نمایندگی از مردم "تبریز" از استان آذربایجان شرقی به مجلس شورای اسلامی راه یافت. او در این دوره به عضویت کمیسیون تحقیق مجلس شورای اسلامی درآمد و سرپرستی کمیسیون شهدای مجلس را برعهده داشت. مجلس دوم سید ابوالفضل موسوی تبریزی پس از پایان مجلس اول شورای اسلامی در انتخابات مجلس دوم شرکت کرد و در مرحله دوم انتخابات در 27 اردیبهشت ماه 1363 با کسب 71158 رأی از مجموع 204725 آراء مأخوذه به مجلس راه یافت؛ او به نمایندگی از مردم "تبریز" از استان آذربایجان شرقی در مجلس دوم حضور داشت.  
آیت الله سید ابوالفضل موسوی تبریزی در اولین‌ دوره‌‌ انتخابات‌ خبرگان‌ رهبری‌‌ کاندید‌ نمایندگی‌ از استان‌ آذربایجان‌ شرقی‌ بود که‌ از طرف‌ مردم‌ به‌ نمایندگی‌ برگزیده‌ شد. او همچنین‌ در انتخابات‌ دومین‌ دوره‌‌ مجلس‌ خبرگان‌ رهبری‌، از استان‌ آذربایجان‌ شرقی‌ برگزیده‌ شد و در سومین‌ دوره‌‌ این مجلس هم‌ نماینده‌‌ مردم‌ استان‌ آذربایجان‌ شرقی‌ بود. 
آیت ‌الله‌ سید ابوالفضل‌ موسوی‌ تبریزی‌ در طول‌ سالهای‌ تحصیل‌ خود و پس‌ از آن‌، بارها کتب‌ پیش‌ آموخته‌ را تدریس‌ کرد‌. او بسیاری‌ از کتب‌ دوره‌ مقدمات‌ و سطح‌ را در مقاطع‌ گوناگون‌ تدریس‌ و شاگردان‌ بسیاری‌ را تربیت‌ کرد. از جمله تألیفات‌ او عبارتند از: -کتاب "رسالة‌ فی‌ ولایت‌ الفقیه‌" -تقریرات درس اصول امام خمینی(ره) -تقریرات درس فقه آیت الله شریعتمداری (بحث صلاة)  
آیت‌ الله‌ سید ابوالفضل‌ موسوی‌ تبریزی‌ نماینده‌ مجلس‌ خبرگان‌ و عضو جامعه محترم مدرسین‌ حوزه‌ علمیه‌ قم‌ در 25 فروردین ماه 1382 در سن‌ 68 سالگی‌ درگذشت و در حرم‌ مطهر حضرت‌ فاطمه‌ معصومه‌(س‌) در شهرستان‌ قم‌ به‌ خاک‌ سپرده‌ شد. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۱:۰۷:۱۸

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۱:۰۷:۲۰

آیت الله سید ابوالفضل موسوی تبریزی

خلاصه زندگی نامه

 آیت الله سید ابوالفضل سید ریحانی (موسوی تبریزی)، نماینده مجلس خبرگان رهبری در ادوار اول، دوم و سوم که عضویت در جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، نمایندگی مجلس شورای اسلامی، ریاست دیوان عدالت اداری و دادستانی کل کشور را در سوابق خود داشت. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع