آیت اللّه جعفر سبحانى معروف به آیت الله سبحانی تبریزی در 20 فروردین 1308 (28 شوال 1347 ق) در تبریز در خانواده علم و تقوا و فضیلت متولد شد. پدر آیت الله سبحانی، مرحوم "آیت الله حاج شیخ محمد حسین سبحانی خیابانی"، یکی از عالمان و فقیهان تبریز بود که بیش از 50 سال به کار تدریس، تألیف، راهنمایی مردمان و پرورش شاگردان اشتغال داشت. آیت اللّه جعفر سبحانى در 14 سالگی رهسپار مدرسه علمیه "طالبیه" تبریز شد و در 17 سالگی برای ادامه تحصیل به قم رفت. از اساتید ایشان می توان به حضرت امام خمینی(ره) و "حاج شیخ حسن نحوی" و "میرزا محمدعلی مدرس خیابانی" صاحب "ریحانه الادب" و استاد علامه طباطبایی و ... اشاره کرد.آیت الله سبحانی تدریس در دارالتبلیغ اسلامی قم، تحقیق در زمینه تاریخ ملل و کلام اسلامی و تأسیس "موسسه آموزشی و پژوهشی امام صادق(ع)" را در سوابق خود دارند؛ ایشان به عنوان یکی از اساتید برجسته حوزه علمیه شاگردان زیادی را تربیت کرده اند. 
آیت الله حاج شیخ جعفر سبحانی، پس از فراغت از تحصیلات ابتدایی، در مکتبخانه مرحوم "میرزا محمود فاضل" فرزند "فاضل مراغی" از شاگردان علامه شیخ مرتضی انصاری به فراگیری متون ادب پارسی پرداخت و کتابهایی مانند: گلستان، بوستان، تاریخ معجم، نصاب الصبیان، ابواب الجنان و غیره را فرا گرفت. سپس در 14 سالگی به مدرسه علمیه "طالبیه" تبریز رفت و به آموختن مقدمات علوم و سطوح پرداخت.  علوم ادبی را نزد؛ "حاج شیخ حسن نحوی" و "شیخ علی اکبر نحوی"، بخشی از مطول، منطق منظومه و شرح لمعه را به مدت 5 سال، نزد؛ "میرزا محمد علی مدرس خیابانی" صاحب "ریحانه الأدب" فرا گرفت. وی، در آن زمان سخت مشغول تعلیم و تعلم دروس مقدمات و مباحثه و تألیف بود. آیت الله سبحانی در سن 17 سالگی دو کتاب به رشته تحریر درآورد؛ معیار الفکر (در منطق)، مهذب البلاغه (در علم معانی، بیان و بدیع) .   
دگرگونی در آذربایجان و ظهور فرقه "دمکرات" به رهبری "پیشه ور" و "غلام یحیی" در شهریور 1325 و تشکیل حکومت وابسته به شوروی، عرصه را برای تحصیل تنگ کرد و به همین جهت، آیت الله سبحانی لازم دید محیط تحصیل را عوض کرده و به حوزه علمیه قم برود. لذا در مهر ماه 1325 وارد قم شد و به تکمیل سطوح، پرداخت. باقیمانده "فرائد الاصول"را نزد مرحوم "آیت الله حاج میرزا محمد مجاهدی تبریزی" (1288-1338) و "آیت الله حاج میرزا احمد کافی" (1279-1371) آموخت و "کفایه الاصول" را هم نزد مرحوم آیت الله العظمی گلپایگانی بیاموخت.  
آیت الله سبحانی پس از تکمیل سطوح عالیه در 1329، به درسهای خارج فقه و اصول راه یافت اساتید ایشان در این زمینه به شرح زیر می باشد: آیت الله العظمی بروجردی، مبحث وقت از کتاب صلاة آیت الله حاج سید محمد حجت کوهکمری، (1263-1332)، خارج بیع حضرت امام خمینی(ره)، بحث استصحاب (آیت الله سبحانی تا پایان دوره اول درس اصول حضرت امام(ره)، در کلاس ایشان حاضر شدند آنگاه تصمیم گرفتند مجموع درسهای ایشان را به دقت ضبط کنند و به تحریر درآورند، این کتاب که با تمجید امام خمینی(ره) شروع می شد در طی 7 سال (از 1330 تا 1337) و به سبک عربی شیوا و سلیس به نگارش درآمد.)   آیت الله حاج سید محمد بادکوبه ای، شرح قواعد العقائد آیت الله علامه سید محمد حسین طباطبائی، منطق و فلسفه و شرح منظومه و بخش اعظم اسفار (نوشته حکیم صدرالمتألهین ملاصدرای شیرازى)  
آیت الله سبحانی با درگذشت "آیت الله شیخ جواد تبریزی" در 30 آبان 1386 و با استظهار به درخواست گروهی از مردم آذربایجان به صحنه مرجعیت وارد شد. 
آیت الله سبحانی، از زمان تحصیل در سال 1322 (1362 ق) به تدریس مقدمات می پرداخت و پس از آنکه در 18 سالگی به حوزه علمیه قم آمد کار تدریس را ادامه داد و پس از زمانی چند نیز به تدریس سطوح پرداخت. ایشان در 21 سالگی، نزدیک به 7 سال، چند دوره "معالم و لمعتین"، 7 دوره "فرائد الاصول" شیخ مرتضی انصاری، چند دوره مکاسب و کفایه، و پنج مرتبه شرح منظومه تدریس نمود.  سال 1354 (1394 ق) نیز بر اثر اصرار فضلا و طلاب علاقمند حوزه، درس خارج فقه و اصول را تشکیل دادند. درس خارج اصول ایشان یکی از شاخصترین حلقه های درسی حوزه به شمار می رفت و از مزایای آن این بوده است که هر روز درس زیر نظر ایشان به چاپ رسیده و بیش از 600 نفر در آن شرکت می کردند . آیت الله سبحانی چند دوره کامل و هر دوره در 6 سال، "اصول" را تدریس نمودند. تقریرات این درسها بسیار است و یک دوره کامل آن در 4 جلد به نام "المحصول فی علم الأصول" به چاپ رسیده است. ایشان در طول بیش از 20 سال تدریس منظم خارج فقه، مباحث مختلفی را بحث نموده است که عبارتند از: کتب زکات، حدود، دیات، قضاء، مضاربه (دو بار)، مکاسب محرمه، خیارات، ارث، طلاق، نکاح، خمس وبسیاری از فضلای حوزه به ضبط افادات استاد پرداخته اند، که برخی از آنها نیز به چاپ رسیده است. آیت الله سبحانی سالیان زیادی کتاب "اسفار اربعه" نوشته "حكیم صدرالمتألهین ملاصدرای شیرازى" را برای گروه بسیاری تدریس نموده است که تعدادی از آنان از اساتید بزرگ فلسفه شدند. ایشان به غیر از تدریس منظم فقه، اصول و فلسفه در حوزه علمیه، سالیان طولانی به آموزش عقاید، رجال، درایه، تاریخ اسلام و تشیع، ملل و نحل، تفسیر و ادبیات پرداخته و در هر یک از آنها آثار مفید و متعددی را به جامعه اسلامی تقدیم نموده است.  
فعالیتهای مبارزاتی قبل از انقلاب آیت الله سبحانی از روز نخست در مبارزات حق طلبانه روحانیت بر علیه رژیم فاسد پهلوی شرکت داشت و نامش همواره در ذیل اعلامیه های مدرسین حوزه علمیه قم دیده می شد.   حضور در مجلس خبرگان قانون اساسی ایشان پس از پیروزی انقلاب اسلامی برای شرکت در انتخابات مجلس خبرگان قانون اساسی، احساس وظیفه نمود و به امر و ترغیب حضرت امام خمینی(ره) از استان آذربایجان شرقی کاندید شد و با آرای میلیونی مردم استان به عنوان نماینده اول انتخاب شد. وی در تنظیم قانون اساسی هم از نظر تعبیر و هم از نظر محتوا تأثیر بسزایی داشت و مرحوم آیت الله شهید دکتر بهشتی (نائب رئیس مجلس خبرگان قانون اساسی) رسما از تریبون مجلس از دقت و ژرف نگری ایشان تقدیر به عمل آورد.  مجلس خبرگان قانون اساسی در 28 مرداد 1358، با عضویت 75 نماینده از سراسر کشور تشکیل شد. این مجلس با عضویت تعداد زیادی از اسلام‌ شناسان، فقها و با تأکید حضرت امام(ره) مبنی بر آن که قانون اساسی باید صد در صد اسلامی باشد، توانست قانون اساسی را تدوین کند.  
آیت الله سبحانی در آبان 1388، در جمع جبهه پیروان خط امام و رهبری خطاب به معترضان انتخابات گفتند: «اگر با دولت دهم تعامل نمی کنید، سکوت کنید، حفظ نظام و آبروی نظام بالاتر از همه چیز است. دایره اختلافات را کم کنید و از دو طرف انتخابات بخواهید که برای حفظ نظام و مملکت اسلامی ایران برای صلحی پایدار تلاش کنند.» وی خطاب به نیروهای نظام گفت: «اگر مایل به حیات هستید وحدت را حفظ کنید، چرا که اگر در بین نیروهای نظام وحدت نباشد و متفرق باشند مانند فردی که در درون چاه افتاده و گازهای چاه او را خواهد کشت، مرگشان حتمی است. در این اصل که وحدت خوب است و کثرت به معنای اینکه رقیب هم باشیم و تخریب هم بکنیم، بد است، کمتر کسی می‌تواند خدشه کند.» وی خطاب به کسانی که به نتایج انتخابات دهم معترض هستند، گفت: «نباید در این شرایط بر نظریه خود اصرار ورزید، اکنون انتخابات تمام شده، مجلس پذیرفته و شورای نگهبان قبول کرده، عقل می‌گوید به دولت دهم تبریک بگویید، تعامل کنید و اگر هم تعامل نمی‌کنید سکوت کنید.»   آیت ‌الله سبحانی در دیدار با اعضای کمیسیون برنامه و بودجه مجلس در آذر 1391 فرمودند: «باید از ایجاد هر گونه فتنه در کشور چه از نوع سیاسی و چه از نوع اقتصادی پرهیز کرد؛ شاید کسانی که فتنه 1388 را بر پا کردند، بگویند ما به دنبال فتنه تا این حد نبودیم، ولی کاری را آغاز کردند که سرانجامش آن شد؛ امروز هم باید مراقب باشیم که فتنه‌ای دیگر ایجاد نشود.» ایشان ادامه دادند: «در حوادث سال 1388، فتنه ای ایجاد شد که به مصلحت نظام نبود و شاید کسانی که از آنها به عنوان راس فتنه یاد می شود نیز خواهان این کار نبودند ولی عده ای مغرض با جرقه ای جمع شده و این حوادث را ایجاد کردند بنابراین باید جلو سوء استفاده ها را بگیریم.»   بیانیه در خصوص اتفاقات عاشورای 1388 در تاریخ 8 دی 1388 آیت‌الله جعفر سبحانی با صدور بیانیه‌ای هتک حرمت به مقدسات اسلامی و سیدالشهدا(ع) و تخریب اماکن عمومی را محکوم و اعلام کردند: «هرگز فکر نمی‌کردیم که در چنین روز مقدسی که حتی پیروان ادیان دیگر نیز نسبت به آن روز احترام قائل هستند و در برخی از کشورهای غیراسلامی عاشورای حسینی تعطیل رسمی است، چنین رویداد دور از اخلاق انسانی رخ دهد و قداست آن روز شکسته شود.» 
جبهه پیروان خط امام و رهبری با محوریت محمدرضا باهنر و حبیب الله عسگر اولادی آبان ماه سال 1388، در دیدارهای خود با مراجعی چون آیت الله مکارم شیرازی، آیت الله سبحانی، آیت الله صافی گلپایگانی و "آیت الله نوری همدانی" ضمن ارائه گزارش از فضای سیاسی کشور، سعی در جلب نظر مراجع به طرح "دولت وحدت ملی" نمودند که با بی میلی و عدم تمایل علما و مراجع برای برقراری و ضمانت اجرایی این طرح روبرو شدند.  
آیت اللّه سبحانی در 6 اسفند 1386 در یادداشتی با عنوان "اندیشه های عصر جاهلی در آیینه ادبیات پر آب و رنگ امروز"، به اظهارات عبدالکریم سروش درباره قرآن واکنش نشان دادند. متن نوشتار ایشان بدین شرح است: «بسم اللّه الرحمن الرحیم در اوج اسلام ستیزی غربیان، که دیروز رسانه های هلندی، و امروز رسانه های دانمارکی جلودار آن هستند گزارش می رسد که گروهی در کشور دوم، از طریق هنرهای تجسمی به اسلام ستیزی برخاسته و می خواهند از طریق کاریکاتورهای موهن و نمایش فیلم، پیامبر و قرآن را در انظار جهانیان نازیبا سازند، در چنین شرایط و اوضاع، مصاحبه ای از آقای عبدالکریم سروش خواندم که در سایت "آفتاب نیوز" به تاریخ 14 بهمن 1386 به نقل از رادیو هلند، بخش عربی، و ترجمه فارسی آن در رادیو "زمانه" آمده بود. من نمی توانم بدون دلیل قاطع بگویم آنچه در این مصاحبه خواندم نظریه صددرصد خود اوست، ولی سکوت او را می توانم گناهی نابخشودنی در مقابل این گزارش به شمار آورم. در شرایطی که ملحدان غرب کمر به اسلام ستیزی و منزوی ساختن مسلمانان بسته اند، فردی که در محیط اسلامی و در میان علما و دانشمندان پرورش یافته و مدت ها سخنان او زینت بخش رسانه های ایرانی بوده، سخنانی به زبان آورد که نتیجه آن این است که قرآن موجود، ساخته و پرداخته ذهن پیامبر است! و پیامبر در آفرینش قرآن، نقش محوری داشته است! در آذرماه 1384 نامه سرگشاده ای به آقای سروش نوشته و در آنجا لغزش های او را در مسئله امامت و خلا فت گوشزد کردم و بار دیگر از او درخواست نمودم که به آغوش امت اسلامی و بالاخص علما و حوزه های علمیه باز گردد و بداند که این نوع سروصداها و هیاهوها زودگذر است و به سان موج دریا، پس از اندی خاموش می شود، و آنچه باقی می ماند، همان حق و حقیقت است و تصور می کردم که این نامه پدرانه درباره او موثر افتد. کسانی که این نامه را خوانده بودند، از نگارش آن، اظهار رضایت می کردند، ولی مصاحبه او درباره قرآن، بر تأسف و تأثرم افزود، و با خود فکر کردم که زاویه انحراف روز به روز بیشتر می شود و این سوال به ذهنم رسید که چه عاملی در کار است که از این فرد دست پرورده حوزه و دانشگاه، چنین بهره کشی می کنند؟ او با آن چهره نورانی، و بیان شیرین، روزگاری مدرّس نهج البلا غه بود. خطبه همام را به نحو دلپذیری تفسیر می کرد، چه شد که از این گروه این همه فاصله گرفت.» بعد از این مقدمه، آیت الله سبحانی به امید اینکه سروش بار دیگر به آغوش امت اسلامی بازگردد به نقد اندیشه های او می پردازد.  
نخستین جشنواره بین‌ المللی امام خمینی(ره) در حوزه اندیشه سیاسی با حضور آیت‌الله العظمی سبحانی و مدیر حوزه‌های علمیه در تاریخ 3 بهمن 1392 برگزار شد. آیت الله سبحانی در مراسم اختتامیه اظهار داشتند: «امام خمینی(ره) در سال 1330 مباحث مربوط به اجتهاد و تقلید را در مسجد "محمدیه" بیان و بینش ‌های خود را در این عرصه مطرح کردند. ایشان در هنگام تدریس خارج فقه در زمینه اجتهاد و تقلید عنوان کردند که هیچ انسانی نمی‌تواند رأی خود را بر دیگران حجت بداند و بر این اساس هیچ انسانی بالذات نمی‌تواند بر دیگران حق حکومت داشته باشد. حکومت به معنای تصرف در مال و جان و نفوس مردم است و هیچ بشری به این مقام نرسیده است هرچند تمام این تفکر از توحید ربوبی سرچشمه می‌گیرد و توحید در خالقیت را همه موحدان جهان قبول دارند. تنها خداوند حق حکومت بر بشر دارد و از آن جا که خداوند با بندگانش مجالست ندارد و روی زمین به طور مستقیم حکومت نمی‌ کند به همین دلیل انبیای الهی از سوی او اجازه دارند که حکومت تشکیل دهند و شؤون آن را اجرا کنند. بکارگیری سه قوه مقننه، قضائیه و مجریه توسط ولایت فقیه امری ضروری است و ولی فقیه در حقیقت از طریق این سه قوه ولایت خود را اعمال می ‌کند. همه اولیای دین و فقیه جامع ‌الشرایط از خداوند اذن می‌گیرند ولی ایشان واژه جمهوری را هم اضافه کردند زیرا حکومت مشروعیت با اذن الهی دارد اما مقبولیت هم برای یک حکومت لازم است از این رو ایشان روش پذیرش مردمی یعنی انتخاب مسئولان از طریق رأی‌ گیری مردمی را انتخاب کردند تا مردم رأی بدهند تا ولی فقیه هم بتواند از مجاری سه‌گانه به اداره امور بپردازد.» وی تاکید کرد: «منافاتی میان اصول قانون وجود ندارد زیرا ولایت فقیه نگهبانی بر روش حکومت منتخب بر مردم است و حکومت برآمده از رأی مردم نباید خودسر باشد. جنبه اسلامی جمهوری اسلامی ولایت فقیه است، چرا که دارای مشروعیت الهی است، مقبولیت مردم نیز جنبه جمهوریت دارد که فقیه به وسیله این مقبولیت می‌تواند احکام را در جامعه اجرا کند.»  
بنیانگذار تفسیر موضوعی قرآن از هنگامی که پایه مجله "درسهایی از مکتب اسلام" گذاشته شد، نگارش تفسیر قرآن بر عهده حضرت آیت الله سبحانی قرار گرفت و استاد در طول سالیان متمادی به نگارش تفسیر قرآن پرداخت و از این رهگذر به ترجمه و توضیح سوره های: توبه، رعد، فرقان، لقمان، حجرات، حدید، صف و منافقین توفیق یافت.در خور ذکر است که استاد پس از گذشت زمانی چند به ضرورت تفسیر موضوعی قرآن پی برد و به این نتیجه رسید که: قرآن مجید در موضوعات گوناگون به بحث و بررسی پرداخته است، اما آیات هر موضوع، در محل واحدی گرد نیامده و چه بسا آیات یک موضوع در سوره های مختلف پخش شده است و نتیجه گیری کلی از آیات قرآنی درباره هر عنوان، در گرو آن است که آیات در جای واحدی جمع آوری شود و آنگاه با ملاحظه مجموع آیات، و احیانا با پرتو گیری از تبیینات حضرات معصومین علیه السلام، دیدگاه قرآن مشخص شود. البته نخستین کسی که این باب را به روی ما و دانشمندان گشود، مرحوم علامه مجلسی است که در کتاب ارزشمند بحار الانوار در هر باب، آیات آن را گرد آورده و به صورت کوتاه (مانند تفسیر بیضاوی و یا طبرسی) تفسیر نموده است. استاد در این راستا به بررسی و تفسیر آیات عقاید اسلامی پرداخت و در این مورد تفسیر بی همانند "مفاهیم القرآن" را در 7 جلد به رشته تألیف کشید، که از همان زمان انتشار مورد تقدیر دانشمندان جهان اسلام قرار گرفت. برخی از کسانی که بر این کتاب تقریظ نگاشته اند عبارتند از حضرات آیات: سید محمد باقر صدر، علامه طباطبائی، "شیخ محمد تقی شوشتری"، "محمد جواد مغنیه"، "سید مرتضی عسکری" و دیگران. استاد بزرگوار پس از چندی به نیاز شدید جامعه فارسی زبان به این گونه تفاسیر آگاه شد و بر آن شد تا با استفاده از کتاب فوق، نخستین تفسیر موضوعی قرآن به زبان فارسی را نگارش دهد که به فضل الهی به نوشتن کتاب "منشور جاوید قرآن" پرداخت.   پاسخ به پرسشهای دینی از بدو تأسیس مجله "درسهایی از مکتب اسلام"، پرسشهای مختلفی از سوی جوانان و دانشجویان به دفتر مجله می رسید که خواهان پاسخ بودند. لذا ستونی در مجله با نام "پرسش و پاسخ" گشایش یافت که به سؤالهای علمی و دینی مردم پاسخ می داد. پس از آن نیز پرسشهای گوناگونی از نقاط مختلف کشور و نیز مراکز فرهنگی اسلامی جهان می رسید که جواب این سؤالها از آغاز بر عهده آیت الله سبحانی و آیت الله مکارم شیرازی بود، که بعدها در 4 جلد با نام "پرسشها و پاسخها" چاپ و منتشر شد. ایشان به طور مرتب به پاسخگویی مشکلات دینی مردم می پرداخت و شبهه زدایی از اذهان جوانان را یکی از مهمترین وظایف خویش می دانست و تاکید می کرد، باید مرکزی منظم برای رفع اشکالات دینی مردم به وجود آید. پرسشهایی که در این کتاب پاسخ گفته شده است، بیشتر پرسشهای کلامی و فلسفی، تاریخی، تفسیری، اجتماعی می باشد و خود نوعی دائره المعارف به شمار می رود.   دگرگونی در برنامه درسی حوزه پس از انقلاب اسلامی، ضرورت تحول و دگرگونی در برنامه های درسی حوزه و دانشگاه بیش از پیش احساس شد و برای رفع نیاز طلاب و دانشجویان مراکزی تأسیس گردید. شورای مدیریت حوزه علمیه قم برای پر کردن خلأهای نظام درسی حوزه به فکر تدوین متون آموزشی در برخی از رشته های علوم اسلامی بر آمد، و برای این کار از فکر و اندیشه آیت الله سبحانی بهره گرفت. ایشان نیز در مدتی در 4 رشته از علوم اسلامی: رجال، عقاید، فرق و مذاهب دست به تألیف کتاب زد. در رشته عقاید، کتاب "المحاضرات فی الالهیات" را در 4 جلد، و در باب مذاهب اسلامی نیز کتاب وزین "بحوث فی الملل و النحل" را در 7 جلد به رشته نگارش درآرود، که جزو کتابهای درسی رسمی طلاب و فضلای حوزه علمیه قرار گرفت و چند بار نیز ترجمه و تلخیص گردید. کتاب "الالهیات" مشروحترین کتاب "کلامی" است که به آرای دیروز و امروز متکلمان اسلامی نظر دارد و دقت در کتاب "بحوث فی الملل و النحل" با مراجعه به مصادر گوناگون به نگارش عقاید پرداخته و در نوشتن عقاید هر فرقه ای، به کتابهای خود آنها مراجعه کرده و به نقل قول دیگران اکتفا نکرده است.   ایجاد رشته تخصصی کلام اسلامی از زمانی که پایه تأسیس رشته های تخصصی: تبلیغ، تفسیر و کلام در حوزه علمیه قم گذاشته شد، سرپرستی رشته "کلام" به عهده آیت الله سبحانی نهاده شد و ایشان به سرپرستی دانشجویان و داوطلبان این رشته پرداخت. آموزش این رشته و تخصص آن در چهار سال به طول می انجامد و ارزش علمی آن برابر دکترا است. دانشجویان پس از چهار سال، برنامه فوق تخصصی دارند و سرانجام تدریس کتابهای فلسفی و کلامی را بر عهده می گیرند. همچنین مجله علمی "کلام اسلامی" توسط آیت الله سبحانی انتشار یافت که خود سرفصل جدیدی در مجلات علمی کشورمان به شمار می رود.    تقدیر از علما و دانشمندان آیت الله جعفر سبحانی از هنگام تأسیس مجله "درسهایی از مکتب اسلام" از سال 1338 به شرح حال دانشمندانی که بدرود حیات می گویند، پرداخته است، که اگر تمام آن مقالات در مجموعه ای گرد آوری شود خود کتابی بزرگ خواهد شد. ایشان برای هر یک از عالمانی که از دنیا می روند نماز لیله الدفن می خواند، خود را مقید به شرکت در تشییع جنازه ایشان می دانست و آنان را در ثواب قرائت و ختم قرآن هر ماهه خویش شریک می کرد. ایشان از سر ترویج علم و دانش بر بسیاری از کتابهای معاصران و پیشینیان خود مقدمه نگاشته و برخی از کتابهایش مانند: "تهذیب الاصول" را به بعضی از عالمان اهدا نموده، و بر دهها کتاب که از سوی نویسندگان جوان حوزه علمیه نگاشته شده، تقریظ (مطلبی که در تمجید کتاب یا نوشته ای می نویسند) نوشته است. کتابخانه ارزشمند خویش را برای استفاده دیگر محققان و مؤلفان، وقف مؤسسه امام صادق علیه السلام نموده و ساعتها وقت خود را در اختیار آنان می گذاشت و هم به هنگام نقل و نقد گفتار عالمان در درس خویش از آنان با احترام بسیار یاد می کرد و با فروتنی به رد سخن ایشان می پرداخت .   شرکت در مجامع فرهنگی آیت الله سبحانی به عنوان یکی از چهره های شاخص حوزه علمیه قم در قسمتی از کنگره های علمی داخلی و بیشتر مجامع علمی خارجی شرکت جسته و در تمام آنها به ایراد سخنرانی و ارائه مقاله پرداخته است. ایشان به عنوان رئیس کنفرانس "علوم و مفاهیم قرآن" برگزیده شده و در کنگره هایی مانند: "کنگره جهانی امام رضا علیه السلام" (4 بار)، "کنفرانس وحدت اسلامی" (7 بار)، "کنفرانس تقریب مذاهب"، "کنگره جهانی شیخ مفید"، "کنگره نهج البلاغه"، "کنگره جهانی شیخ انصاری"، سمینار "بزرگداشت علامه طباطبایی" (در تبریز و کازرون)، سمینار "نماز" و کنفرانس "اسلام و مسائل پزشکی" و غیره در ایران شرکت فعال داشته است. او در بسیاری از کنگره ها (که شرکت کنندگان عرب زبان بسیارند) مقید است به عربی فصیح سخن گوید و تاکید داشتند که یک دانشمند اسلامی باید بر زبان عربی تسلط کافی داشته باشد، هم درست بنویسد و هم صحیح بخواند و سخن گوید. وی در نگارش عربی مانند دیگر ادیبان عرب قلم زد و مطالعه آثار ادیبان معاصر عرب را یکی از کارهای همیشگی خود قرار داده است و لذا بیشتر کتابهایش در لبنان تجدید چاپ شده و در سطح کشورهای عربی منتشر شده و مورد استقبال اندیشمندان عرب قرار گرفته است.  
آیت الله جعفر سبحانی با تألیف کتابهایی نظیر؛ "الوهابیه فی المیزان"، "آیین وهابیت"، "التوحید" و الشرک فی القرآن الکریم"، "الشفاعه و مفهومها" و "التوسل"، خرافات این فرقه بی منطق را روشن ساخت و بسیاری از جوانان متدین، به خصوص در "مغرب" و "سودان" را از خطر گمراهی بازداشت و سبب هدایت گروه بیشماری گردید. 
در سالهای 1337 و 1338 خلأ فکری بر جوانان کشورمان حاکم بود و غالب مجلات کشور وابسته به طاغوت بودند و کمتر مجله ای بود که به طور مستقیم و غیر مستقیم به تخریب بنیانهای اخلاقی و فرهنگی نپردازد. از همین رو گروهی از فضلای حوزه (آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، آیت الله مجدالدین محلاتی، آیت الله ناصر مکارم شیرازی، آیت الله جعفر سبحانی، آیت الله حسین نوری همدانی، آیت الله محمد واعظ‌ زاده خراسانی، آیت الله سید موسی صدر، آیت الله سید مرتضی جزائری و آیت الله علی دوانی) تصمیم گرفتند تا بنای یک مجله وزین فکری اسلامی را بریزند، و اینچنین بود که مجله "درسهایی از مکتب اسلام" تأسیس شد. هرکدام ازاین افراد علاوه بر نوشتن مقالات، عهده ‌دار مسئولیت‌های مالی، علمی، پاسخ به سؤالات و... در مجله نیز بودند. آیت الله بروجردی هم بعد از چاپ 6 شماره از این مجله از طریق آیت الله دوانی حمایت خود را اعلام کردند. روزهای نخست تصور نمی رفت که مجله مزبور تا این اندازه مورد استقبال جامعه مذهبی کشور قرار گیرد، اما به مرور زمان مجله سراسر ایران را فرا گرفت و در برخی اوقات با تیراژ 120 هزار منتشر گردید. یک بار به خاطر مقاله‌ای که در مورد واقعه 17 دی (تصویب قانون کشف حجاب 1314) و جریان کشف حجاب در مجله چاپ شده بود، مجله را توقیف کردند که این توقیف یک سال ادامه داشت و در نهایت با تلاش علما و مراجع قم، دوباره انتشار خود را از سر گرفت. آیت الله سبحانی در این مجله با نگارش تاریخ اسلام، تفسیر قرآن، مقالات شخصیت شناسی و تاریخ رسول‌الله، آثار ماندگاری از خویش به یادگار نهاد و بعدها صاحب امتیاز آن شد و مجله تحت سر پرستی ایشان و مدیر مسئولی "فرج الله فرج اللهی" به چاپ رسید.   رمز ماندگاری مجله درسهایی از مکتب اسلام آیت الله سبحانی در اردیبهشت 1390 در مورد استمرار چاپ ماهنامه "درسهایی از مکتب اسلام" گفتند: « امام خمینی‌(ره) به کسانی که دعوا و جنجال به پا می‌کردند، فرمودند: «دعوای من و شما برای خدا نیست اگر به خاطر خدا بود که دعوا نمی‌کردیم.» اگر مجله بیش از 50 سال است منتشر می شود، به خاطر این است که پایه گذاران و نویسندگانش مخلص بودند و برای خدا قدم برمی‌داشتند و به خاطر این اخلاص است که تا امروز، انتشار آن الحمدلله ادامه پیدا کرده است. البته گاهی یک اختلاف سلیقه‌هایی پیش می‌آید ولی اختلاف سلیقه غیر از اختلاف در جوهر کار است. تداوم انتشار این مجله به ما نشان می‌دهد، اگر کار برای خدا باشد، دوام پیدا می‌کند.»  
موسسه تعلیماتی و تحقیقاتی امام صادق(ع) با پیشنهاد و تلاش آیت الله جعفر سبحانی در سال 1359 در قم تاسیس و در روز عید غدیر افتتاح شد. این مؤسسه که با انگیزه فراهم آوردن کتابخانه ای ویژه برای محققین و مؤلفین تأسیس شد، کتابخانه مرکزی آن شامل مجموعه ای از کتب مرجع و مصادر اولیه و حدود 24 هزار جلد کتاب که بخش اعظم آن، کتابخانه آیت الله جعفر سبحانی بوده که به مرکز اهدا شده است. بعد از تشکیل هسته مرکزی، با احساس نیاز به توسعه بیشتر مرکز، توجه امام خمینی(ره) به آن جلب شد و ساختمان جدید مرکز در زمینی به مساحت دو هزار متر مربع احداث گشت. این مرکز دارای مخزن بزرگ کتابخانه و سالن مطالعه وسیع و مجهز است. اتاقهای مخصوص محققین و مؤلفین در طبقه سوم آن قرار دارد و آخرین طبقه آن دارای دو کلاس بزرگ و مجهز برای کارهای آموزشی است.   امتیازات و امکانات فراهم شده برای محققین محققینی که به تنهایی مشغول تحقیق و تألیف هستند از سالن مطالعه عمومی کتابخانه که محیطی آرام است استفاده می کنند. آنان بدون مراجعه به کتابدار می توانند خود وارد مخزن کتابخانه شوند و در قسمتهای مختلف آن، جدا از دست یافتن به منبع مورد نیاز، با منابع دیگری در زمینه کار خود آشنا شوند. آن دسته از محققینی که به طور گروهی بر روی اثری کار می کنند، اتاقی ویژه دارند.  اگر محققی از خارج از کشور و یا از شهرستانهای ایران برای تحقیق در موضوعات اسلامی به قم بیاید، می تواند در طول مدت تحقیق میهمان مؤسسه باشد و از امکانات آن استفاده نماید.   احیای آثار پیشینیان در بخش احیای آثار پیشینیان، تصحیح و تحقیق کتب خطی قبل از قرن هفتم در دستور کار قرار دارد که برخی از آثار چاپ شده همراه با مقدمه ای گسترده و خواندنی از آیت الله سبحانی عبارتند از:  المهذب نوشته ابن براج طرابلسی (400-481 ق) در 2 جلد و دو مقدمه جداگانه. الجواهر نوشته همو. الجامع للشرائع نوشته یحیی بن سعید حلی (600-681 ق) . العمده نوشته ابن بطریق حلی (523-600 ق) . اصباح الشیعه بمصباح الشریعه نوشته قطب الدین کیدری (قرن 6 هجری) . قاعده ضمان الید نوشته شهید شیخ فضل الله نوری (1327 ق) . الاحتجاج نوشته احمد بن علی بن ابی طالب طبرسی در 2 جلد. رجال نجاشی نوشته ابو العباس احمد بن علی نجاشی کوفی (372-450 ق) در 2 جلد. اشاره السبق نوشته حلبی. اقطاب الدوائر (در تفسیر آیه تطهیر) نوشته شیخ عبد الحسین (از علمای عصر صفوی) . ابانه المختار فی أحکام الخیار نوشته شیخ الشریعه اصفهانی (1266-1339 ق) . غنیه النزوع تألیف ابن زهره حلی (511-585 ق) . این مؤسسه به غیر از کتابخانه، دارای حروفچینی پیشرفته کامپیوتری (لاینوترونیک)، اتاقهای محققین، اتاقهای درس، سلف سرویس و اتاق اطلاع رسانی و تکثیر نیز می باشد. این موسسه بنابر مقتضیات زمان و احساس نیازهای اساسی، مواردی چند را به دستور کار خود افزود که فشرده آن عبارت است از: تربیت و آموزش استعدادهای جوان برای تحقیق در مسائل اسلامی، بویژه تفسیر، حدیث و عقاید احیای متون اسلامی و تحقیق بر روی آثار بزرگان شیعه نقد آثار روز درباره اسلام پاسخ به سؤالات دینی انتشار جزوه های مختصر در زمینه مسائل اسلامی و ...  
تفسیر صحیح آیات مشکله قرآن آیت الله سبحانی از دیر زمان به دفاع از باورهای عقیدتی شیعه پرداخته و در این راستا کتابهای فراوانی را به نگارش در آورده است. وی اولین گام را با نوشتن کتاب "تفسیر صحیح آیات مشکله قرآن" در نقد کتاب "تفسیر آیات مشکله قرآن" برداشت، این کتاب نوشته "یوسف شعار" در دهه سی (1330 تا 1340) می باشد. یوسف شعار در نوشته خود، كوشیده كه عصمت انبیا، مساله ولایت كبرى و اجر رسالت را زیر سوال ببرد و آنها را اساسا منتفى بداند و در كمال و خاتمیت دین اسلام و برخى از احكام شریعت تشكیک نماید همچنین مسائلى چون معاد، شفاعت، توسل و غیره را به گونه اى انحرافى تفسیر و براى تشكیكات خود از آیات متشابه استفاده و به آنها استناد كرده است. آیت الله سبحانی، با نقد این کتاب به دفاع از حریم اسلام و قرآن برخاست و با بیانی مستحکم و مستدل به این شبه افکنی ها پاسخ داد. كتاب " تفسیر صحیح آیات مشکله قرآن "، پیاپى به چاپ رسیده و مورد استقبال همگان قرار گرفته است.   راز بزرگ رسالت  "علی دشتی" در سال 1352 با تحریف تاریخ اسلام و توهین به پیامبر و قرآن، اقدام به نوشتن کتاب "23 سال" کرد که حتی در دوره پهلوی که رژیمی ضد دینی بود نتوانست آنرا به چاپ برساند و یک سال بعد در لبنان این کتاب موهن را به چاپ رساند و به دوستان خود هدیه داد. آیت الله سبحانی در سال 1358 در کتاب "راز بزرگ رسالت" به نکات انحرافی این کتاب پاسخ دادند. آیت الله سبحانی در سالهای بعد برای روشن ساختن عقاید شیعه برای غیر شیعیان و تفهیم علمی آن برای دیگران به نوشتن کتابهایی پیرامون مسئله امامت، خلافت پیامبر، بداء، توسل، شفاعت، رجعت، امامان دوازده گانه، مجموعه اعتقادات شیعه، شخصیتهای شیعی و نقش فرهنگ شیعی در پیشبرد تمدن اسلامی و تاریخ تشیع پرداخت.  
تفسیر ترتیبی قرآن تفسیر سوره رعد به نام قرآن و اسرار آفرینش. تفسیر سوره فرقان به نام سیمای انسان کامل در قرآن. تفسیر سوره توبه. تفسیر سوره منافقون به نام دوست نماها. تفسیر سوره حدید به نام قرآن و معارف عقلی. تفسیر سوره حجرات به نام سیستم اخلاقی اسلام. تفسیر سوره لقمان به نام مربی نمونه.   تفسیر موضوعی قرآن منشور جاوید قرآن (14 جلد) : جلد 1: شامل موضوعات: یکتا پرستی، نیکی به والدین، احترام جان انسان، فرزند کشی، مبارزه با فساد جنسی، حمایت از یتیم، عدالت در گفتار، ابعاد قسط و عدل، بعد جهانی جامعه، شکر و سپاس، اسراف و تبذیر، تعصب، زبان در قرآن، قلب و فؤاد، قانونمندی جامعه و تاریخ، سنت های تغییر ناپذیر. جلد 2: مبانی توحید از دیدگاه قرآن. جلد 3: جهاد، هجرت، حق و باطل، اخلاص، نور و ظلمت، عوامل گمراهی، نعمت های جاویدان، وجدان، امید و ترس، روح، تأویل، عمل صالح، نسل صالح، خدافراموشی، وسوسه های شیطان در تدبیر پیامبران، محکم و متشابه، راسخان در علم، تأویل در مقابل تنزیل، قرآن و یاران پیامبر . جلد 4: نفاق و سر گذشت منافقان، شناخت انسان. جلد 5: دلایل عصمت پیامبر اسلام، مقامات پیامبران و ولایت تکوینی آنان، امام در قرآن و عصمت ایشان. جلد 6: زندگانی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در قرآن (از ولادت تا بنیان مسجد قبا و تغییر قبله) . جلد 7: زندگانی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در قرآن (از هجرت تا وفات) . جلد 8: شفاعت، توبه، احباط و تکفیر، آگاهی سوم. جلد 9: جهان برزخ، تجسم اعمال، معاد جسمانی و روحانی، کیفرها و پاداشها. جلد 10: پیامبران در قرآن. جلد 11 و 12: داستان پیامبران. جلد 13 و 14: تحلیل زندگانی پیامبران در قرآن. مفاهیم القرآن (7 جلد): جلد 1: معالم التوحید فی القران الکریم (مسائل مربوط به شرک و توحید) . جلد 2: حکومت اسلامی، برنامه ها و ویژگیها (نگارش: استاد جعفر الهادی) .این کتاب تحت عنوان مبانی حکومت اسلامی توسط آقای داود الهامی به فارسی ترجمه شده است.ج 3: رسالت جهانی، امی بودن، خاتمیت و زندگی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در قرآن. جلد 4: اجر رسالت، معجزات و کرامات و شفاعت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در قرآن. جلد 5: عصمت پیامبران و امامان، عدالت صحابه و اطاعت سلطان جائر در قرآن. جلد 6: اسماء و صفات الهی. جلد 7: شخصیت و زندگی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم. اصالت روح از نظر قرآن. التوحید و الشرک فی القرآن الکریم. شورا در قرآن و نهج البلاغه. احمد موعود انجیل. مکتب وحی (مفهوم امی بودن پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم) . خاتمیت از نظر قرآن و حدیث و عقل ترجمه: رضا استادی.   علوم قرآنی مرزهای اعجاز: ترجمه بخشی از تفسیر البیان مرحوم آیت الله العظمی خوئی. برهان رسالت (پیرامون قرآن و وجه اعجاز آن) .   کلام شناخت صفات خدا. آشنایی با اصول اسلام. جهان بینی اسلامی (دیدگاه اسلام درباره هستی، دنیا، انسان در جهان) .   الهیات و معارف اسلامی خدا و نظام آفرینش خدا و صفات جمال و جلال خدا و پیامبران خدا و پیامبر اسلام خدا و امامت خدا و معاد (نگارش و تنظیم آیت الله رضا استادی) نیروی معنوی پیامبران رسالت جهانی پیامبران (نبوت عامه)  فی ظل اصول الإسلام (شامل بحثهای: توحید، شرک، بدعت، شفاعت، توسل، زیارت، حب اهل بیت، زندگی انبیاء پس از مرگ و امکان اتصال با آنان نگارش به قلم: استاد جعفر الهادی، الالهیات علی هدی الکتاب و السنه و العقل (4 جلد)، نگارش به قلم: حسن مکی عاملی) معاد انسان و جهان راه خدا شناسی مصدر الوجود جبر و اختیار (نگارش: استاد علی ربانی گلپایگانی)  حسن و قبح عقلی (نگارش: استاد علی ربانی گلپایگانی)  توسل (به عربی ترجمه شده است)  البداء فی الکتاب و السنه آگاهی سوم (پیرامون علم غیب ائمه اطهار علیهما السلام)  رهبری امت پیشوایی از نظر اسلام (امامت و خلافت) سرنوشت از دیدگاه قرآن و حدیث و عقل شفاعت از دیدگاه قرآن و حدیث و عقل کاوشهایی پیرامون ولایت مفهوم العباده فی الکتاب و السنه رؤیه الله الزیاره   فلسفه اصول الفلسفه (ترجمه جلد اول درسهای استاد علامه طباطبایی)  فلسفه اسلامی و اصول دیالکتیک نظریه المعرفه (نگارش؛ حسن مکی عاملی) سرنوشت از دیدگاه علم و فلسفه شناخت در فلسفه اسلامی هستی شناسی در مکتب صدر المتألهین تحلیلی از فلسفه مارکس نیروی محرک تاریخ   فقه المواهب فی أحکام المکاسب.نگارش: آقای سیف الله یعقوبی المختار فی أحکام الخیار نظام الارث فی الشریعه الإسلامیه الغراء.نگارش: آقای سید محمد رضا پیغمبر پور نظام الطلاق فی الشریعه الإسلامیه الغراء.نگارش: آقای سیف الله یعقوبی..نظام المضاربه فی الشریعه الغراء کتاب الخمس قاعدتان فقهیتان: لا ضرر و رضا.نگارش: حسن مکی عاملی الاعتصام بالکتاب و السنه (پیرامون: مسح پاها در وضو، سجده بر زمین، خمس در کتاب و سنت، ازدواج موقت، گذاشتن دستها بر روی هم در نماز، سه طلاق در یک مجلس، سوگند طلاق، طلاق در حیض و نفاس، عول و تعصیب، تقیه، ارث مسلمان از کافر، وصیت کمتر از ثلث، مصادر قانونگذاری نزد شیعه امامیه)  نظام النکاح فی الشریعه الإسلامیه الغراء سبع مسائل (پیرامون 7 مسئله فقهی اختلافی میان شیعه و سنی)    اصول تهذیب الاصول (3 جلد) تقریرات درس اصول حضرت امام خمینی قدس سره المحصول فی علم الاصول (4 جلد) تقریرات درس اصول استاد سبحانی (نگارش: سید محمود جلالی مازندرانی) الرسائل الأربع ملازمه حکم عقل و حکم شرع التسامح فی أدله السنن (نگارش: آقای علی اکبر کلانتری) الاجتهاد فی أدله السنن (نگارش: آقای علی اکبر کلانتری) قاعده لا ضرر (نگارش: شیخ علی حیدری)   تاریخ فروغ ابدیت (2 جلد)؛ تجزیه و تحلیل کاملی از زندگانی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم (این کتاب به عربی، اردو، انگلیسی، ترکی و اسپانیولی ترجمه شده و در سراسر جهان منتشر گردیده است). فروغ ولایت؛ تجزیه و تحلیل زندگی امیر المؤمنین علی علیه السلام. زندگانی امامان به زبان ساده (به عربی ترجمه شده است)  الأئمه الاثنی عشر تاریخ اسلام   رجال کلیات فی، علم الرجال   درایه اصول الحدیث و أحکامه   عقاید بحوث فی الملل و النحل (7 جلد)؛ جلد 1: تاریخ عقاید اهل الحدیث، حنابله و سلفیه جلد 2: تاریخ امام اشعری، شخصیتها و عقاید ایشان جلد 3: ماتریدیه، مرجئه، جهمیه، کرامیه، ظاهریه، و معتزله جلد 4: زندگی ابن تیمیه و محمد بن عبد الوهاب و عقاید وهابیها جلد 5: تاریخ خوارج، عقاید و مذاهب آنها جلد 6: تاریخ تشیع، عقاید و مذاهب آن جلد 7: تاریخ زیدیه، عقاید و شخصیتهای آن فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی (4 جلد)  مع الشیعه الإمامیه فی عقائدهم الشیعه فی موکب التاریخ الشیعه و علم الکلام عبر القرون الأربعه آئین وهابیت (به اردو ترجمه شده است) الوهابیه فی المیزان   متفرقات بازگشت به عصر ایمان رمز پیروزی مردان بزرگ پرسشها و پاسخها   ترجمه شخصیتهای اسلامی شیعه (2 جلد) (نگارش مهدی پیشوایی) این کتاب به عربی ترجمه شده است. زندگی بزرگان شیعه (در شماره های مختلف مجله مکتب اسلام)  

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۱۵:۴۶

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۱۵:۴۹

آیت الله جعفر سبحانی

خلاصه زندگی نامه

 آیت الله العظمی جعفر سبحانی، از مراجع تقلید شیعیان، موسس مرکز آموزشی و پژوهشی امام صادق(ع) و صاحب امتیاز مجله درسهایی از مکتب اسلام می باشند که در رفع شبهه افکنی و حفظ کیان تشیع زحمات زیادی را متحمل شدند. 

درخت واره
ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع