آیت الله العظمی سید محمد حسین (ثانی) شهرستانی روز پانزدهم شوال 1255 ق (دی 1218 ش) در خانواده ای  فقیه پرور در كرمانشاه دیده به جهان گشود. پدرش از سادات عظام خاندان مرعشی، و نسب شریفش به حضرت سجاد علیه السلام منتهی می شود و مادرش از نوادگان آیت الله وحید بهبهانی است.آیت الله العظمی حاج میرزا سید محمد حسین شهرستانی فرزند میر سید محمدعلی فرزند میر سید محمد حسین حسینی مرعشی حائری، مشهور به شهرستانی است. مرحوم شهرستانی از نوابغ روزگار بوده و در اکثر علوم متداول عصر خود کتاب نوشته است. وی از كودكی، علوم دینی و اسلامی را به خوبی فراگرفت و در جوانی به درجه‏ اجتهاد رسید و از دوازده سالگی شروع به تالیف نمود. وی دانشمند محقق و فقیه محدثی بود که در احاطه به فنون مختلف علمی معروف و تألیفاتش شاهدی بر احاطه وی به دانشهای پرشمار است. فرزندش حاج میرزا محمد علی و فرزندان و خانواده او از علمای مذهب تشیع می باشد. او صاحب کتاب تبیان در تفسیر است، و همچنین کتب تحفه علوی و تحفه مؤمن و بیان مبرهن او معروف است.سرانجام در شب پنجشنبه سوم شوال 1315 ق (اسفند 1276 ش) وفات نمود و در کنار تربت سالار شهیدان مدفون گشت. پس از در گذشت علامه شهرستانی ریاست کبری و مرجعیت تقلید به پسرش آیت الله العظمی سید محمد علی (ثالث) شهرستانی رسید. 
پدر آیت الله محمد حسین شهرستانی، فقیه گران قدر آیت الله سید محمد علی (ثانی) است که صاحب آثار ارزشمندی چون الاجماعیات، الاعتکافیه، حجیه المظنه، رساله فی بر الوالدین، شرح التبصره، رساله فی صلاه الجمعه، کتاب الطهاره، رساله فی قرائة الماموم غیر المسبوق، کشکول و... است. مادرشان فاطمه دخترآیت الله آقا احمد کرمانشاهی آل آقا صاحب مرآه الاحوال پسر آیت الله آقا محمد علی صاحب خیراتیه پسر آیت الله العظمی "وحید بهبهانی" است. فرزندان آیت الله "وحید بهبهانی" به آل آقا معروف شدند. جدش آیت الله سید محمد حسین (اول) مرعشی شهرستانی متوفای بعد از 1230 ق است که او نیز صاحب آثار ارزشمندی چون، انیس الاخیار شرح مشکلات اخبار به فارسی، جلیس الابرار شرح مشکلات اخبار به عربی، معادن التحقیق در اصول فقه و...می باشد. سید محمد حسین اول، از سادات مرعشی بود که بعد از ازدواجش با دختر آیت الله العظمی سید محمد مهدی شهرستانی از مهادی اربعه (یعنی مهدی های چهارگانه) به "شهرستانی" شهرت یافت. سید محمد حسین شهرستانی در کتاب کشکول خود به نام " الموائد" در بیان زندگینامه خود چنین می گوید: آقا محمد ابراهیم بن آقا احمد بن آقا محمد علی فرزند وحید بهبهانی خالوی (دایی) حقیر است و برادر اعیانی والده و مادر ایشان همشیره "صاحب فصول" است. زمانی که حقیر(سید محمد حسین) در کرمانشاهان متولد شدم، والد در سفری بود؛ خال (دایی) مذکور (آقا محمد ابراهیم) بایشان نوشت که خداوند مولودی بشما عطا کرده که با شما مفاخره میکند و می گوید منم حسین و پدرم علی و مادرم فاطمه و جدم احمد و خالم ابراهیم است. حقیر (سید محمد حسین) گوید: بلی و برادرم حسن و پسرانم علی و زین العابدین و دخترانم سکینه و فاطمه هستند. پسران ایشان عبارتند از: آیت الله سید جعفر و آیت الله سید زین العابدین (پدر آیت الله سید عبدالرضا) شهرستانی و همچنین آیت الله العظمی سید محمد علی (ثالث) شهرستانی. 
علامه شهرستانی با آن استعداد فوق العاده تحت تربیت پدر بزرگوارشان مدارج ترقی را به سرعت پیمود و در اندک مدتی علوم متداول عصر خود از قبیل ریاضیات،هیئت، فلسفه، تفسیر، حدیث و کلام را فرا گرفته و در فقه و اصول به مقام اجتهاد نائل آمد. از اوایل کودکی و نوجوانی به دنبال تحصیل دانشهای دینی و اسلامی بود و سالها از اساتید متعدد در عتبات عالیات برخوردار شد. مراتب علمی او بیشتر از محضر علامه اردکانی عاید او گشت. وی در ابتدا قرآن کریم را حفظ کرد و سپس به همراه پدرش به زیارت امام رضا علیه السلام مشرف شد. پس از مراجعت به خواندن ادبیات فارسی و عربی مشغول شد. صمدیه و الفیه را حفظ کرد و در 13 سالگی به کربلا هجرت کرد. اساتید پدرش آیت الله سید محمد علی ثانی (فقه و اصول) عمویش آیت الله سید محمد تقی (فقه و اصول) آیت الله فاضل اردکانی (عمده استفاده اش در فقه و اصول از فاضل اردکانی بود و ایشان را اعلم از شیخ انصاری می دانست) استاد الفقهاء شیخ مرتضی انصاری (فقه و اصول) میرزا باقر یزدی (هیئت و نجوم) میرزا غلام هروی حائری (حساب و هندسه) 
آیت الله شهرستانی در سال 1282 ق (1244 ش) در سن 27 سالگی از پدرش و در سال 1287 ق نیز از استادش فاضل اردکانی اجازه اجتهاد دریافت نمود. هر دو اجازه را شیخ آقا بزرگ تهرانی در کتابش (اجازات الروایه والوراثه) درج نموده است. پس از رحلت آیت الله اردکانی در کربلا کرسی تدریس و مرجعیت تقلید به آیت الله شهرستانی رسید  و توجه عموم به سوی ایشان جلب شد. آیت الله شهرستانی در سال 1305 ق (1266 ش) برای زیارت حضرت علی بن موسی الرضا علیه السلام به سرزمین مشهد شرفیاب شد و به هنگام مراجعت در تهران مورد استقبال پرشور طبقات مختلف قرار گرفت و در مدرسه مروی به امامت و در مدرسه صدر به تدریس پرداخت. درآن ایام سرآمد علمای تهران حاج ملا علی کنی بود که از شاگردان صاحب جواهر و مورد توجه خاص و عام بود. آیت الله کنی در مدرسه مروی اقامه نماز می کرد. به هنگام ورود علامه شهرستانی به تهران مرحوم کنی جای نماز خود را در حالیکه 35 سال از آیت الله شهرستانی بزرگتر بود به وی تقدیم کرد. اینکه یک شخصیت علمی 85 ساله جای خود را به یک شخصیت 50 ساله تقدیم می کند از تواضع سرشار مرحوم کنی و از شخصیت بسیار ممتاز مرحوم شهرستانی حکایت می کند. شیخ آقا بزرگ تهرانی می نویسد: درآن ایام من جوانی نورس بودم خوب به یاد دارم که مرحوم کنی چقدر در تجلیل وتکریم او کوشید. او را به جای خود وادار به امامت کرد. ماه رمضان بود صفهای نماز از مسجد  تجاوز می کرد وصحن مدرسه را نیز فرا می گرفت. 
آیت الله شهرستانی یكی از علمای بزرگ امامیه در قرن اخیر بود كه در علوم اسلامی تبحر داشت. وی فقیهی توانا، حكیمی محقق، ادیبی نامدار، محدثی خبیر و دارای قدرت حافظه و سرعت انتقال مطالب بود و از مراجع تقلید ذی نفوذ كربلا بشمار می رفت. وی دارای اخلاق نیكویی بود و به حل و فصل امور مردم و قضای حوائج آنان اهتمام وافر داشت. میرزا سید محمدحسین از شاگردان خاص علامه شیخ محمدحسین حائری اردكانی بود و تمام اوقات شریفش به اذكار و عبادات و انجام وظایف دینی و قضای حوائج مسلمین و اقامه جماعت در صحن مقدس حسینی سپری گردید. 
آیت الله شهرستانی در نوجوانی به درجه اجتهاد رسید و در سن دوازده سالگی شروع به تألیفات نمود. سالها در نجف اشرف از حوزۀ درس او بهره ها بردند و اکثر صاحب تراجم علما به شرح اوصاف وی پرداختند. او یکی از اساتید بزرگ عراق گردید که شهرت و آوازه تدریس او به همه جا پیچید و آثار گرانبهایش به نقاط مختلف دست به دست چرخید. آیت الله العظمی سید محمد حسین شهرستانی در طول عمربا برکت خود لحظه ای از تحقیق و تالیف نیاسود. در کتب تراجم برای ایشان بیش از" صد جلد" کتاب ذکر کرده اند. در اصول فقه غایة مسؤل، در شرح شرایع کتاب شوارع و در تحقیق ادله، لباب الاجتهاد و در اثبات امام منتظر جنة نعیم و در نکاح کتاب "در نضید" را به رشته تحریر درآورد. از دیگر آثار او به موارد زیر می توان اشاره کرد: تلخیص و تلویح کوکب دری صحیفه حسنیه (دعاهای امام حسین علیه السلام) مواقع النجوم عنصر متین تبنه الانام ارشاد عوام تذکرة النفس آیات بینات الاجازات الارث الاستخارات الاستصحاب الاربعون حدیثا اصطلاحات الجفر (در علوم غریبه) تریاق فاروق در رد شیخیه تسهیل المشاکل (درنحو) تاریخ شهرستانی تقویم الکواکب (در اختر شناسی وگاهنامه) تلویح الاشاره (در شرح زیارت جامعه) جنه النعیم (درامامت) الحجه البالغه فی غیبه النعمه السابغه الحساب (در ریاضیات) الخط (در آداب و انواع خوشنویسی) غایه المسوول فی علم الاصول درایه الحدیث الدر المفیض دمع العین علی خصائص الحسین (ترجمه خصائص الحسینیه شیخ جعفر شوشتری) رساله عملیه رساله فی الرمل رساله فی علم الکف سبیل الرشاد در شرح نجات العباد شرح الحدید (در علم شیمی) سفرنامه حجاز شرح الفوائد الحکمیه (شرح فوائد اثنا عشریه) شوارع الاعلام (در شرح شرائع الاسلام) صغری (در منطق) صنعت جرثقیل صنعت متحرک دائم الحرکه عسل مصفی (دیوان فارسی) اللئالی (درفقه واصول) اللباب فی الاسطرلاب الماهوتیه ( در لباس مشکوک) مناسک حج النور المبین (دراصول دین) نان و دوغ (شعر) العناصر (شرح قوانین) الموائد (کشکول) کرامات (کرامتهای واقع شده در (کربلا و نجف و سرداب مقدس) و... 
آیت الله العظمی سید محمد حسین شهرستانی در اواخر عمر، پس از سفری كه به مشهد و تهران داشت، راهی كربلا گردید و در آن دیار مقدس، مرجعیت جمعی از شیعیان را برعهده گرفت. این عالم ربانی پس از 60 سال عمر باعزت و پرتلاش سرانجام در روز پنج شنبه سوم شوال 1315 ق (1276 ش) در کنار حرم مطهر سالار شهیدان دیده از جهان فرو بست و در ایوان متصل به قبور شهداء در مقبره خانوادگی خاندان شهرستانی مدفون گردید. پس از در گذشت ایشان ریاست کبری و مرجعیت تقلید به پسرشان آیت الله العظمی سید محمد علی (ثالث) شهرستانی رسید. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۲۴:۳۴

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۲۴:۳۶

آیت الله العظمی سید محمد حسین شهرستانی

خلاصه زندگی نامه

 آیت الله العظمی سید محمد حسین شهرستانی، از علمای بزرگ قرن سیزده هجری می باشد که در سنین پایین به درجه اجتهاد رسید و در عمر کوتاه خود آثار مختلف و متعددی را برجای گذاشت. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع