ملا علی بن ابراهیم معصومی معروف به "آخوند ملا علی همدانی" در 22 شهریور ماه 1273 مصادف با 12 ربیع الاول 1312 هجری قمری در روستای "وفس" از توابع "رزن" استان همدان متولد شد. پدرش "مشهدی ابراهیم" کشاورز بود. وی پسرش را پس از  گذاردن دوران کودکی نزد "ملا محمد ثابتی" سپرد تا مقدمات علوم را به او بیاموزد.آخوند ملا علی معصومی پس از گذراندن تحصیلات مقدماتی راهی حوزه های علمیه همدان، تهران و قم شد و تحصیلات دینی را تا کسب درجه اجتهاد طی کرد.او برای زعامت دینی شهر همدان از طرف "آیت الله حائری"، بنیان گذار حوزه علمیه قم منصوب شد و به زادگاهش، همدان بازگشت و سرپرستی حوزه علمیه همدان را تا پایان عمر بر عهده گرفت.او در حوزه علمیه قم، هم مباحثه ای امام خمینی(ره) بود و در جریان نهضت امام خمینی(ره) به همراهی با ایشان پرداخت.آیت الله آخوند در شهر همدان به بازسازی و احیای مدارسی چون مدرسه "زنگنه" پرداخت و کتابخانه "آخوند" یا "غرب" را در آن شهر تاسیس کرد.ملا علی همدانی 3 پسر با نام های حسن، حسین و محمد داشت. "حسن معصومی" به دست عوامل ساواک در سال 1353 به شهادت رسید و پیکرش هرگز پیدا نشد.ملا علی همدانی از ذوق شاعری نيز بهره ‌مند بود و در اشعارشان به "فنا" تخلص می کرد.او در 31 تيرماه 1357 مصادف با 16 شعبان 1398 هجری قمری در سن 86 سالگی در لندن بر اثر بیماری کلیوی به دیدار حق شتافت و در گلزار شهدای همدان به خاک سپرده شد. 
ملا علی معصومی همدانی تحصیلات مقدماتی را نزد "ملا محمد تقی ثابتی" آغاز کرد و سپس برای تکمیل آموخته های خود عازم همدان شد. او از محضر اساتیدی چون "آيت الله ميرزا عبدالرزاق محدث حائری"، "حاج شيخ علی دامغانی" و "آيت الله شيخ علی گنبدی همدانی" بهره برد و به تحصیل نحو، منطق، معانی ، بیان و اصول فقه پرداخت.ملا علی معصومی سپس به مدت 5 سال در حوزه علمیه تهران در درس اساتیدی چون "شیخ عبد النبی نوری" و "میرزا محمود آقا مدرس کهکی" معروف به "رضوان" شرکت کرد و فقه و اصول را از "آیت الله تنکابنی" فراگرفت. او در تهران به فراگیری كلام، فلسفه، علوم رياضی و هيات پرداخت.در سال 1340 با ورود "آیت الله حائری" به قم، او نیز عازم قم شد و شاگردی ایشان را نمود. "آیت الله حائری" از ملا علی معصومی به دلیل حافظه قوی به "کتابخانه سیار" یاد می کرد. از اساتید ایشان در قم "حاجی‌ آخوند هیدجی"‌ و "حاج‌ شیخ‌ عبدالکریم‌ حائری"‌ بودند. ملا علی معصومی پس از 15 سال تحصیل در حوزه علمیه قم به مقام اجتهاد و فقاهت رسید.ایشان در قم از درس اخلاق "ميرزا جواد آقا ملكی تبريزی" نيز بهره برد. 
ملا علی معصومی همدانی به تدریس "شرح لعمه شهیدین" و دروس سطح در حوزه علمیه قم پرداخت. کلاس درسی وی مورد استقبال طلاب بود به طوری که "سید ریحان الله یزدی" در کتاب "آئینه دانشوران" که در سال 1353 منتشر شد از استقبال طلاب از جلسات درس آخوند همدانی یاد کرده است.از شاگردان ایشان می توان از "آيت الله بهاالدينی"، "شهيد دكتر مفتح"، "آيت الله سيد محمود طالقانی"، "شيخ محمد تقی بهلول"، "آيت الله العظمی نوری همدانی"، "آيت الله سيد مصطفی هاشمی"، "آيت الله صابری همدانی"، "شيخ رضا انصاری همدانی"، "شيخ علی انصاری همدانی"، "شيخ احمد رحمانی" و "آيت الله موسوی همدانی" نام برد. 
"آیت الله حائری" به سبب تقاضای مردم همدان، ملا علی معصومی همدانی را در سال 1315 برای سرپرستی امور مذهبی مردم رهسپار همدان کرد. او زعامت امور دینی آن شهر را بر عهده گرفت و تا پایان عمر سرپرست حوزه علمیه همدان بود. 
ملا علی همدانی در شهر همدان به بازسازی چند مدرسه و ساخت کتابخانه پرداخت. او مدرسه مخروبه "آخوند ملا حسین" را تجدید بنا نمود و مدرسه علمیه "زنگنه" را نیز بازسازی کرد.او بعد از سقوط حکومت رضاشاه در شهریور ماه 1320 مدرسه "محمد حسين ابن احمد مختارانی" معروف به "مجرم همدانی" را تعمیر کرد و در آنجا کتابخانه بزرگی با نام "آخوند" یا "غرب" را با پانزده هزار جلد کتاب نفیس و خطی تاسیس نمود.در زلزله سال 1336، همدان و بخش های غربی کشور دچار خسارات مالی و جانی فراوانی شد. ملا همدانی بخشی از وجوهات دینی را برای کمک به زلزله زدگان اختصاص داد.او همچنین‌ در سال‌ 1342 طی‌ اعلامیه‌ ای‌ خطاب‌ به‌ مردم‌ همدان‌ از آنان‌ خواست برای‌ ساخت‌ ضریح‌ مرقد مطهر حضرت‌ ابوالفضل‌(ع‌) کمک‌ کنند و خود نیز کمک‌ قابل ‌توجهی‌ نمود و هنگام‌ انتقال‌ ضریح‌ به‌ عتبات‌ عالیات‌ از مسیر همدان‌‌ به همراهی "آیت‌ الله ‌صدر" به‌ استقبال‌ ضریح‌ رفت.ملا علی همدانی مجله علمی و اسلامی "پیک اسلام" را به سبک ماهنامه "مکتب اسلام" حوزه علمیه قم در حوزه علمیه همدان منتشر کرد. این نشریه از دی ماه 1341 تا سال 1342 در 6 شماره منتشر شد. 
مخالفت با انجمن های ایالتی و ولایتیآخوند ملاعلی همدانی در مخالفت با تصويب لايحه انجمنهای ایالتی و ولایتی در سال 1341 به تهيه اعلاميه روحانيون همدان عليه آن پرداخت و به طور مستمر با امام(ره) در تماس بود.بر طبق لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی شرط سوگند به قرآن از شرایط انتخاب شوندگان حذف شد و تحلیف به هر کتاب آسمانی میسر شد. اجتناب از استقبال شاه در سفر به همداندر زمان‌ مسافرت‌ محمدرضا شاه‌ به‌ همدان‌ در 18 خرداد 1342، ملا علی همدانی هرگونه‌ استقبال‌ از شاه‌ را تحریم‌ و حرام‌ اعلام‌ نمود و خود نیز از منزل‌ خارج‌ نشد. البته‌ ساواک‌ قبل‌ از مسافرت‌ شاه‌ در روزهای‌ 16 و 17 خرداد سال 1342 "تیمسار قلعه ‌‌بیگی"‌ را به‌ همدان‌ اعزام‌ نمود تا شاید وی‌ بتواند ترتیب‌ ملاقات‌ و استقبال‌ آیت‌ الله آخوند را فراهم‌ کند اما ملا علی همدانی نپذیرفتند. عدم پذیرش قرآن پهلویدر سال‌ 1345 شاه‌ اقدام‌ به‌ چاپ‌ قرآنی‌ کرد که‌ به‌ "قرآن‌ پهلوی‌" یا "آریا مهری‌" معروف بود. شاه‌ توسط‌ شهربانی‌ برای‌ تمام‌ روحانیون‌ مطرح‌ ایران‌ این قرآن‌ را ارسال‌ کرد اما "آیت‌ الله آخوند" در همدان‌ از تحویل‌ آن‌ خودداری‌ کرد و "محمد رضا قوام"‌ فرماندار وقت‌ همدان‌ برای تحویل قرآن ایشان را‌ تحت‌ فشار قرار داد و  ملا علی همدانی به عنوان  اعتراض‌ به‌ مشهد رفت و به‌ مدت‌ یک‌ ماه‌ در مشهد ماند. 
آیت الله آخوند در دوران تحصیل در حوزه علمیه قم هم مباحثه ای امام خمینی(ره) بود. رابطه‌‌ امام(ره)‌ و با آیت الله آخوند به‌ اندازه ‌ای‌ نزدیک‌ بود که‌ در خرداد ماه 1342 وقتی‌ ماموران‌ رژیم‌ بدلیل سخنرانی امام(ره) در سرکوب رژیم پهلوی به‌ منزل‌ ایشان‌ هجوم‌ بردند، امام(ره) کتاب‌ "اربعین"‌ خود را برای‌ محفوظ‌ ماندن‌ از یورش‌ ماموران‌ به‌ ملاعلی‌ همدانی‌ سپردند.به‌ دنبال‌ دستگیری‌ و زندانی‌ شدن‌ امام‌(ره) توسط‌ ماموران‌ رژیم‌ درخرداد ماه 1342، ملا علی همدانی جهت‌ همکاری‌ و هماهنگی‌ با دیگر روحانیون‌ کشور برای‌ رهایی‌ امام(ره)‌ به‌ تهران‌ آمد و در تمام‌ جلسات‌ روحانیون‌ شرکت‌ و اعلامیه ‌های‌ صادره‌ از سوی‌ آنان‌ را امضا نمود اما پس‌ از چندی‌ ساواک‌ با زور و تهدید وی‌ را به‌ همدان‌ بازگردانید.در زمانی که‌ امام‌ خمینی‌(ره) در ترکیه‌ و عراق در تبعید بودند، ملا علی همدانی‌ از طریق‌ زائرین‌ با امام(ره)‌ در تماس‌ بود و به‌ وسیله‌‌ تلگراف‌ از اوضاع‌ و پیام ‌های‌ ایشان‌ مطلع‌ می شد. 
آيت الله آخوند، مجتهد و مرجعی بودند که از سوی مردم با تقاضای انتشار رساله رو برو بودند اما ایشان رساله های موجود را کافی میدانستند.از ایشان آثار بسیاری به جای مانده که عبارتند از:رساله در اجتهاد و تقلید، رساله در حالات صحابی معروف ابو بصیر، رساله در لباس مشکوک، رساله در قاعده لا ضرر و لا ضرار، رساله در عصیر عنبی و زبیبی و ثمری، رساله در کلام نفس، رساله در اطراف احوال اصحاب اجماع، رساله در اسرار الصلوه، رساله در اربعین حدیثا، رساله در حبط و تکفیر، رساله در بیان عده کافی، حاشیه بر رساله انیس النجاه، حاشیه بر العروه الوثقی "سید یزدی"، تقریرات فقه و اصول آیت الله حائری، دیوان اشعار و سروده ها 
علامه علی معصومی برای درمان بيماری کلیه در 16 تیر ماه 1357 به لندن رفت اما در 31 تيرماه 1357 مصادف با16  شعبان 1398 قمری در لندن به دیدار حق شتافت. پيكر ایشان پس از انتقال به ایران در تهران تشییع شد و سپس به همدان منتقل شد و پس از تشییع در آن شهر در گلزار شهدای همدان به خاک سپرده شد. برپایی تظاهرات مردمی در مراسم تشییع پیکر و مراسم بزرگداشتدر مراسم تشييع پیکر آيت الله آخوند، بزرگترين تظاهرات علنی عليه رژيم پهلوی در همدان برگزار شد و مردم شعار "مرگ بر شاه" را سر دادند. در درگیری های به وجود آمده بین مردم و نیروهای امنیتی شيشه چند بانک و مشروب فروشی شكسته شد و تعدادی مجروح و زخمی شدند، مطبوعات و راديوهای خارجی نيز این تظاهرات را منعكس نمودند.با رحلت آيت الله آخوند نخستين اقدامات آشكار مردم عليه رژيم پهلوی نمايان ‌تر شد. در شهرهایی مانند نهاوند، تهران، قم، تبریز و ... نیز مراسم ترحیم و یادبودی برای آیت الله آخوند برگزار شد که منجر به تظاهرات مردمی علیه رژیم پهلوی شد.به‌ مناسبت‌ چهلم‌ وی نیز مجالس‌ ترحیم‌ و عزاداری‌ در شهرهای‌ قم‌، قزوین‌، تهران‌، محلات‌ و کاشان‌ برگزار گردید که‌ این‌ مجالس‌ در اغلب‌ شهرهای‌ مذکور به‌ یک‌ گردهمایی‌ علیه‌ رژیم‌ پهلوی تبدیل‌ شد. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۱:۱۲:۴۹

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۱:۱۲:۵۰

آخوند ملا علی همدانی

خلاصه زندگی نامه

 ملا علی بن ابراهیم معصومی، از مبارزان نهضت امام خمینی(ره) که از سال 1315 سرپرستی حوزه علیمه شهر همدان و زعامت دینی مردم آن شهر را بر عهده داشت. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع